زراعت ذرت
ذرت Corn , maize , zea mays :
طبقه بندي ذرت :
الف – از لحاظ ارتفاع ساقه
ب – از روي دوره رشد( كه به ارقام زود رس ، متوسط رس و دير رس يعني بين دو ماه تا 330 روز دوره رشد متغير دارند )
ج – از روي رنگ دانه به رنگ هاي سفيد ، بنفش و غيره
د – طبقه بندي از روي شكل ظاهري ، كيفيت دانه و غيره . . .
ذرت ها بر حسب اندوسپرم، تركيبات دانه و كيفيت ان به هشت گروه طبقه بندي مي كنند:
1 – ذرت دندان اسبي ) dent corn ): نشاسته در اين نوع از دو فرم نشاسته نرم كه در قسمت وسط و انتهاي دانه و نشاسته سخت يا سفت در اطراف دانه قرار دارد. مو قعي كه ذرت مي رسد يا هين رسيدن دانه به دليل از دست دادن اب يك مقدار در قسمت بالاي دانه فرو رفتگي ايجاد مي شود و تقريبا شبيه دندان مي شود كه به ان دندان اسبي مي گويند. اين ذرت در سطح وسيعي از دنيا كشت مي شود و اكثرا دير رس بوده و حرارت زيادي نياز دارد و عملكرد بالايي دارد رنگ دانه سفيد و زرد، وزن هزار دانه بين 300 تا 500 گرم و به علت داشتن شاخ و برگ زياد جهت علوفه و سيلو نيز به كار مي رود.
2 - ذرت بلوري( ذرت سفت يا كهربايي يا Flint corn ): دانه هاي ان سفت و شفاف بوده و نشاسته سفت كاملا اطراف دانه واطراف نشاسته نرم را احاطه كرده است. دانه به شكل كروي و براق است. پنجه زني زيادي دارد نسبت به دندان اسبي زود رس است در مناطق معتدل كشت مي شود و از دانه هاي ان براي تغذيه دام استفاده مي شود. وزن هزار دانه ان 70 تا 100 گرم است.
3- ذرت اردي يا نرم( Floore Corn ) : اندوسپرم كاملا از نشاسته نرم درست شده و نشاسته سفت فقط به صورت لايه نازك در اطراف ان وجود دارد و مورد استفاده ان در كارخانه جات نشاسته سازي و الكل است . دانه ها اغلب كوچك هستند به رنگ سفيد يا ابي و تقريبا كروي و نسبت به بقيه حساس به بيماريهاي قارچي هستند عملكر انها از ذرت هاي مذكور كمتر است.
4- ذرت شيري( sweet Corn ) : اندوسپرم داراي قند زيادي است كه به قند ان اميلو دكسترين گفته مي شود كه در اب محلول است و در تهيه كنسرو به كار مي رود و مصرف خوراكي دارد. دانه هاي ان كروي است و بخش عمده اين ذرت در امركاي شمالي توليد مي شود.
5- ذرت بوداده( Pop Corn ) : دانه هاي اين نوع ذرت ريز و نوك تيز است و همه اندوسپرم از نشاسته سخت تشكيل شده است وقتي كه حرارت مي بيند اب داخل ان تبخير مي شود و باعث متلاشي شدن دانه و اندوسپرم به شكل توده سفيد و اسفنجي ظاهر مي شود. معمولا نوع هيبريد انها هنگام تركيدن تا 50 برابر حجم اوليه مي شود.
6- ذرت مومي( Waxy Corn ) : نشاسته اين نوع ذرت به صورت يكنواخت و نرم وكاملا از اميلو پكنين تشكيل شده در حالي كه در بقيه ذرت ها يك سوم نشاسته اميلوز ميباشد. به علت وجود ماده چسبناك در دانه هاي ان كه نشاسته را به حالت چسبنده در مي اورد در كارخانجات از ان چسب درست مي كنند.
7- ذرت غلاف دار( ( Pod corn : شكل اين ذرت با بقيه فرق مي كند جرا كه هر دانه به وسيله غلاف شامل دوگلوم پوشيده شده است. حالت تجاري ندارد. و اندوسپرم ان ممكن است مانند يكي از ذرت هاي مذكور باشد . اين ذرت را به عنوان جد ذرت هاي امروزي مي شناسند.
8 – ذرت اپك 2 ( Opaque 2 ): كه از متاسيون ذرت دندان اسبي به بوجود امده و در ان مقدار اسيد امينه هاي لايسين و تريپتوفان افزايش پيدا كرده است. از انجايي كه يكي از مشكلات پروتئين ذرت كمبود اين دو اسيد امينه است لذا كيفيت پروتئين اين ذرت در بالاترين حد خود بوده و به ان ذرت كيفيت دار پروتئيني مي گويند . البته عملكرد ان كمتر از ذرت دندان اسبي است .
اكولوژي ذرت:
1 - دما: ذرت يك گياه C4 بوده و مخصوص مناطق گرم است به طوري كه اگر در تابستان متوسط درجه حرارت شبانه كمتر از 12 درجه باشد اين گياه دچار مشكل مي شود . متوسط درجه جوانه زني در ارقام مختلف 10 درجه است. در طول دره رشد مناسبترين دما بين 20 تا 30 درجه سانتي گراد مي باشد . البته دماي خيلي زياد و رطوبت نسبي كم در گرده افشاني و لقاح تاثير نامطلوب دارد. اگر در زمان سفت شدن دانه حرارت بيش از 35 درجه باشد دانه ها چروك مي شوند و حاشيه برگ ها نيز به حالت سوخته در مي ايد
2 – رطوبت: ذرت به اب زيادي احتياج دارد زراعت ديم ان در مناطقي كه بارندگي بيش از 600 ميلي متر باشد امكان پذير است .
3 – طول روز: به طور طبيعي يك گياه روز كوتاه به حساب مي ايد. روز هاي بلند سبب افزايش دوره رويشي مي شود
4 – خاك: در انواع وسيعي از خاكها كشت ميشود اما بهترين خاكها ، خاكهايي داراي بافت متوسط لومي وحاصل خيز است . ph مناسب براي رشد بين 5.5 تا 7 است اما در خاك هاي قليايي درصورت وجود اب محصول خوبي توليد ميشود.
5 – تناوب: تداوم كشت ذرت در مقايسه با ساير غلات به شرط تامين نياز هاي گياه چندتن مشكل ساز نيست اما براي وصول به مزاياي تناوب بهتر است از تناوب هاي 2 ، 3 و يا 4 ساله استفاده گردد. از تناوب دو ساله مي توان ، ذرت و گندم يا جو و از تناوب سه ساله به تناوب ذرت ، گندم و يك گياه لگوم مثل شبدر يا ذرت و سيب زميني ، توتون و چقندر قند توليد كرد .
6 – كاشت: در كاشت ذرت اولين مورد انتخاب بذر است كه بايستي عملكرد بالا ، مقاومت بيشتر به افات و بيماريها و ورس ،زود رس بودن ، بالا بودن كيفيت دانه در نظر گرفته ميشود. همچنين بايد از ارقامي استفاده كرد كه توليد پنجه نكند چرا كه پنجه ها توليذ بلال نمي كنند و اگر هم توليد كنند در انتهاي ساقه بوده كه به بلال تاجي معروف است . همچنين بايد از ارقامي كه بلال كمتري توليد مي كنند استفاده كرد. اما بعضي از ارقام به طور طبيعي به علت خصوصيات ژنتيكي و تراكم كم و ساير عوامل توليد بلال بيشتري مي كنند كه به انها پرولفيك مي گويند . پس از تهيه زمين مي توان ذرت را به صورت مكانيزه خطي با بذر افشان براي ذرت دانه اي به مقدار 19 تا 20 كيلو گرم در هكتار بذر مصرف كرد اما اگر هدف علوفه سيلويي باشد مقدار بذر تا 25 كيلو گرم نيز افزايش پيدا مي كند . در ذزت هاي علوفه اي حتي تا 100 كيلوگرم نيز بذر مصرف مي شود . معمولا در زراعت ذرت تعداد بوته در هكتار تا 100 هزار عدد هم قابل افزايش است كه نسبت به اهداف كشت متغير مي باشد . عمق كاشت به طور متوسط 3 تا 7 سانتي متر در نظر گرفته مي شود كه در شرايط اب و هوايي متفاوت است . معمولا كاشت به صورت هيرم كاري است كه به صورت دست كاري يا بذر افشان مي توان استفاده كرد . از نظر زمان كاشت وقتي كه در عمق 10 سانتي متري خاك دما حدود بالاي 10 درجه باشد ميتوان كشت را اغاز كرد. تراكشت ذرت سبب ميشود كه گرده افشاني و تشكيل گل اذين قبل از شروع گرماي تابستان اغاز شود و در ايران در مناطق گرم كشت ذرت در اواست بهمن ماه ، در مناطق معتدل اوايل ارديبهشت، در مناطق سرد اوايل خرداد كشت ميشود. از نظر ابياري معمولا بسته به شرايط نياز ابي متفاوت است اما حساسترين مرحله ذرت به كمبود اب زمان تشكيل گل است . تحقيقات نشان داده اگر ذرت به مدت 7 روز قبل از ظهور گل اذين تاجي در تنش كمبود ابي قرار گيرد 25 درصد كاهش محصول، اگر در هنگام تشكيل گل دچار اين عارضه شود 50 درصد كاهش محصول و كمبود اب پس از گرده افشاني بالاي 20 درصد كمبود محصول خواهد داشت . براي عملكرد ايده ال ابياري بايستي و قتي كه رطوبت قابل استفاده در حدود 50 درصد در اطراف ريشه باشد ابياري انجام مي كيرد. ذرت براي توليد يك گرم ماده خشك 370 گرم اب از طريق تعرق از دست مي دهد و براي توليد يك گرم دانه تا يك ليتر اب مصرف مي شود . همچنين در ارتباط با موارد فيزيولوژيكي ذرت مي توان گفت مواد ذخيره اي اندوسپرم بذر رشد گياهچه را تا مرحله چهار برگي پشتيباني ميكند و از اين مرحله به بعد ذرت از حالت هتروترف به صورت اتوترف در مي ايد در بين گياهان زراعي چهار ذرت حساسيت زيادي به تنش هاي محيطي دارد به طوري كه به شوري و شرايط غرقابي و كمبود اب حساس است و خاك مزرعه بايد داراي زهكش باشد بذر ذرت فاقد دوره درمانسي است و وزن هزار دانه ان بين 100 تا 400 گرم متغير است. 85 در صد وزن دانه هاي ذرت در جريان پر شدن دانه از فتوسنتز برگهاي بالايي تامين ميشود. برگهاي زيرين وظيفه تامين هيدراتهاي كربن بخش هاي پايين ساقه و ريشه را بر عهده دارد.عملكرد ذرت دانه اي بين 15 تا 20 تن در هكتار، ذرت سيلويي 50 تا 100 تن در هكتار و ذرت علوفه اي 20 تا 30 تن در هكتار مي باشد.
نياز كودي ذرت: ذرت گياه نيتروپزوتيو ميباشد گرچه جذب ازت توسط ريشه تقريبا در تمام دوره رشد انجام مي گيرد . اما در زمان ظهور گل اذين نياز به ازت به حداكثر نياز خود مي رسد. به طور كلي ذرت دو هفته قبل از گل دادن و سه هفته پس از ان حداكثر نياز به ازت را دارد يكي از مراحل مهم نياز به ازت مرحله knee stage يا مرحله زانو يعني وقتي كه ارتفاع بوته به 45 سانتي متري مي رسد اگر در اين مرحله گياه دچار كمبود ازت شود تعداد دانه در رديف كم مي شود در نتيجه عملكرد نهايي افت پيدا مي كند . به طوري كه دادن ازت براي جبران كمبود پس از اين مرحله سودي ندارد . با افزايش ازت در ذرت عملكرد دانه بيشتر از كاه و قسمت هاي سبزينه گياه افزايش پيدا مي كند ( بر خلاف ساير موارد ). ازت به شكل نمك هاي المينيوم و غيره قابل جذب است و لي بهترين فرم فرم نيترات است . براي يك هكتار مزرعه ذرت به طور متوسط 200 كيلو ازت خالص لازم است در ايران بيش از 300 كيلو اوره مصرف مي شود . اگر در فصل پاييز حدود 40 تن در هكتار كود حيواني پوسيده به زمين داده شود ، مقدار كود شيميايي مصرفي پايين مي ايد.
پتاسيم: ذرت به پتاسيم واكنش مثبت نشان مي دهد و جذب ان تا ظهور كاكول ادامه پيدا مي كند در حالي كه جذب ازت و فسفر تا تشكيل ماده خشك ادامه دارد . براي توليد 100 كيلو ذرت حدود 2 كيلو گرم پتاس خالص از زمين خارج مي شود . معمولا مقدار پتاس در حدود 100 كيلو گرم در هكتار پيشنهاد مي شود كه به صورت سلفات پتاسيم به زمين داده مي شود.
كود فسفره: فسفر معمولا در تمامي مراحل رشد گياه جذب مي شود . اما در مراحل اوليه و بعد گل دهي گياه به فسفر نياز بيشتري دارد . به طوري كه تا 70% فسفر از زمان تلقيح تا تشكيل دانه ها جذب مي شود . معمولا براي توليد 100 كيلو ذرت ، به طور متوسط 1.5 كيلو فسفر خالص به صورت P2O5از زمين خارج مي شود. لذا در هر هكتار بين 100 تا 150 كيلو فسفر نياز است . و معمولا 200 تا 300 كيلو فسفات امونيوم در هكتار توصيه مي شود به طور كلي و متوسط مي توان گفت 200 كيلو گرم ازت، 100 كيلو فسفر، 50 كيلو پتاس در هكتار قابل توصيه است كه ازت به صورت سرك مصرف مي شود . يعني نصف كود ازت در زمان كاشت و 25% در صد در مرحله knee stage و 25% بقيه در زمان تشكيل گل تاجي مصرف مي شود.
برداشت: به طور كلي كاشت ذرت در دنيا به مظور هاي زير انجام گرفته و طبيعتا زمان و نحوه برداشت تابع احداف كاشت خواهند بو كه عبارتند از ذرت سيلويي ، ذرت دانه اي ، بلال ، علوفه سبز و مصارف صنعتي.
الف – برداشت به منظور سيلو: ذرت به دليل داشتن قند هاي قابل تخمير بهترين گياه براي سيلو است و يكي از علوفه هاي زود هضم و پر انرژي براي گاو هاي شيري و گوشتي مي باشد . گرچه ذرت هنگام گل كردن از نظر علوفه بسيار مرغوب است . اما از نظر عملكرد در مرحله شيري و خميري بيشترين عملكرد را دارد . مخصوصا در ارقام زود رس . ارقام دير رس را مي شود تا مرحله رسيدگي نز برداشت كرد به شرطي كه ساقه و برگ هاي ان سبز باشد و رطوبت گياه حدود 60% باشد . گياه را پس از انتقال به سيلو در هر مرحله به طول 20 سانتي متر بخش كرده و فشرده مي كنند. پس از پر شدن سيلو ان را با خاك و يا با پلاستيك مي پوشانند و مواد سيلو شده پس از 3 تا 5 هفته كاملا تخمير شده و اماده مصرف است . براي اينكه مقدار پروتئين سيلو افزايش پيدا كند مي توان ذرت را به نسبت 20% با يكي از لگوم ها مخلوط كرد و سيلو كرد . همچنين بهتر است به ازاي هر تن ذرت سيلو شده 5 كيلو گرم اوره به صورت محلول نيم درصد اضافه شود . اگر برداشت براي دانه باشد بايد محتويات دانه سفت شده اگر با ناخن روي دانه فشار وارد كنيم فرو رفتگي ايجاد نمي شود . هنگامي با كمبين برداشت مي شود كه رطوبت دانه بين 25 تا 18 % باشد . اگر زود تر برداشت شود ممكن است به جنين بذر اسيب وارد شود. اگر حدف از برداشت علوفه سبز باشد زمان برداشت قبل از گل دهي است كه محصول علوفه سبز به طور متوسط 25 تن در هكتار خواهد بود.
ماشين هاي براشت :
1- ذرت كن Snapper : اين ماشين ها بلال ها را از روي ساقه جدا مي كنند و به همان صورت در داخل كاميون مي ريزند
2- ذرت چين پوست كن Picker buckers : اين ها علاو بر اينكه بلال را از روي ساقه جدا مي كنند ، پوشش بلال را نيز از روي بلال جدا مي كنند.
3- ذرت چين دانه كش Picker shellers : علاو از كار هاي دستگاههاي فوق دانه را نيز از روي بلال جدا مي كند.
4 – كمباين غلات مجهز به head ذرت يا دماغه ذرت Corn head : كه يك قسمت ذرت را مي كند و قسمت ديگر ان را به كوبنده دستگاه منتقل مي كند.
5- Choppers : اين دستگاه تمام اندام هاي هوايي ذرت را براي سيلو كردن از نزديكي زمين چيده و به قطعات كوچك تقسيم كرده و در داخل كاميون قرار مي دهد.
