راهکار کلیدی برای افزایش عملکرد گندم

اهمیت تنظیم pH خاک

یکی از مهم‌ترین عواملی که در حلالیت عناصر داخل خاک و قابل دسترس بودن آنها برای گیاه دخیل است، pH خاک می‌باشد

دوستان و کشاورزان عزیز در این پست به نقد و بررسی جمله بالا خواهیم پرداخت این جمله موجب ایجاد ذهنیت‌های مختلف برای کارشناسان و کشاورزان می‌شود. این که پس می توان به هر روشی pH را پایین آورد و موجب حلالیت بیشتر عناصر شد.

باید مسیر را تحلیل و روشن کنیم.

در مورد جمله بالا شما چه نظری دارید؟ برخی از افراد یا کارشناسان تا حرف از تنظیم pH خاک می‌شود این به ذهنشان می‌رسد که با اضافه کردن اسید می‌توان pH خاک را کنترل کرد در حالی که این یک روش نادرستی است. نادرست بودن به این منزله نیست که این کار تاثیرگذار نیست، بلکه خسارت جبران ناپذیری برای مزارع و باغات وارد می‌کند. در ادامه توضیح خواهیم داد که خود pH بصورت مستقیم تاثیری بر حلالیت عناصر و جذب آنها ندارد بلکه هدف از تنظیم pH این است که جمعیت میکروارگانیسم‌های مفید را افزایش دهیم تا از این طریق حلالیت و جذب عناصر اتفاق افتد.

باید توجه کرد که کشاورزی پایدار به هرم تولید وابستگی دارد.

گیاهان عناصر شیمیایی را به عنوان ماده غذایی مصرف و طی فرآیند فتوسنتز آنها را به اسیدهای آمینه تبدیل کرده و ماده خشک تولید می‌کنند. این عناصر غذایی در خاک و هوا وجود دارند. اما به فرم های غیر محلول خود قرار دارند که فعالیت باکتری‌ها این عناصر را به نمک های محلول تبدیل کرده و موجب حل شدن این عناصر فلزی به صورت نمک فلزی در آب می شوند. هر آن چیز که درآب حل شود می تواند وارد گیاه شده و مورد مصرف گیاه قرار بگیرد.

حال برمیگردیم به بحث pH

در تعریف ساده شده می‌توان چنین گفت که pH یک کمیت مهم است که میزان اسیدی و یا بازی بودن مواد را نشان می‌دهد.

چرا باید pH را تنظیم کرد و کدام pH خاکی مفید است؟

بگذارید سوال بالا را به این شکل مطرح کنیم اینکه ” چرا باید pH خاک را تنظیم کرد؟ ” توجه داشته باشید که هدف از تنظیم pH ارتباط مستقیمی با فعالیت میکروارگانیسم‌های خاک دارد. دو نوع میکروارگانیسم در خاک فعالیت می‌کند که نوعی از آنها هوازی و نوع دیگر بی‌هوازی هستند که از این میکروارگانیسم‌های مهم می‌توان به قارچ‌ها و باکتری‌ها اشاره کرد.

دسته اول (هوازی‌ها) برای گیاه و کشاورزی بسیار مفید هستند چرا که موجب فراهمی و حل کردن عناصر شیمیایی مورد نیاز گیاه در خاک می شوند. و دسته دوم که شامل میکروارگانیسم‌های بی‌هوازی‌اند برای گیاه مخرب بوده که عامل بیماری و پاتوژن هستند. (در کل میکروارگانیسم‌های بی هوازی پاک کننده طبیعت هستند و می توانند گیاهان را تخریب و موجب حذف غذای انسان شوند. البته هدف از تولید این میکروارگانیسم ها در طبیعت در جایگاه مناسب بسیار مفید هستند چرا که موجب پاکسازی طبیعت و پایداری می شوند اما وقتی از حد مجاز خود فراتر بروند بسیار مخرب و از بین برنده منابع غذایی انسان می‌شوند) باکتری‌های بی‌هوازی در دامنه pHهای قلیایی بیشترین سطح رشد و توسعه را دارند اما باکتری‌های مفید و هوازی در pHهای اسیدی رشد و فعالیت خوبی دارند که باعث آزاد سازی عناصر می‌شوند بنابراین هرچقدر pH به سمت قلیایی حرکت کند میکروارگانیسم‌های مضر و تخریب‌گر زیاد شده و با کاهش pH فعالیت میکروارگانیسم‌های مفید زیاده شده و از این طریق حلالیت و جذب عناصر زیاد خواهد شد. اما سوال مهم دیگر این است که :

نقش pH در تغذیه گیاهی چیست؟

عناصر به تنهایی و به فرم فلزی خود نمی‌توانند داخل آب حل شده و جذب گیاه شوند و برای اینکه به فرم قابل حل درآیند باید به فرم نمک فلزی تبدیل شوند، میکروارگانیسم‌های خاک اسیدهای آلی را از مسیر بیولوژیک به خاک اضافه می‌کنند که این اسیدها عناصر معدنی خاک را به نمک آنها تبدیل می‌کنند وقتی عنصر به صورت نمک خودش درآمد می‌تواند در داخل آب حل شده و جذب گیاه شود پس وقتی حرف از تنظیم pH می‌شود هدف این است که جمعیت میکروارگانیسم‌های مفید خاک را افزایش دهیم تا از این طریق با تولید اسیدهای آلی مفید توسط این موجودات زنده، حلالیت عناصر و جذب اتفاق افتد و در محیط‌های قلیایی حلالیت و جذب عناصر شیمیایی را نخواهیم داشت پس رشد و تولیدی هم اتفاق نخواهد افتاد. موارد ذکر شده اهمیت pH در تغذیه گیاهی را می‌رساند.

چگونه می‌توان pH خاک را کاهش داد؟

بسیاری از کارشناسان و کشاورزان بر این باور هستند که برای کاهش pH خاک می‌توانند از اسیدهای معدنی مثل سولفوریک اسید، کلریک اسید و نیتریک اسید و یا فسفریک اسید استفاده کنند تا شرایط اسیدی برای خاک فراهم شود ولی دوستان عزیز توجه داشته باشید نظام طبیعی خاک چگونه است؟ نظام طبیعی تنظیم pH در خاک برپایه فعالیت میکروارگانیسمی است یعنی این میکروارگانیسم‌ها هستند که pH را تنظیم می‌کنند. یعنی ما باید در جهت افزایش جمعیت این موجودات تلاش کنیم تا pH به سمت حالت نرمال پیش رود و نه اینکه بصورت خارجی به خاک اسید اضافه کنیم. این نکته را باید ذکر کرد که اضافه کردن اسید‌های معدنی به خاک به صورت موقت موجب کاهش pH خواهند شد، اما این‌کار با ایجاد خطر و شوک‌های خطرساز برای میکروارگانیسم‌های مفید خاک موجب کاهش فعالیت و حتی مرگ میکروارگانیسم‌های مفید می‌شود. مرگ میکروارگانیسم ها یعنی کاهش ماده آلی خاک یعنی کاهش فعالیت بخش زنده خاک که در نهایت موجب بی دفاع شدن خاک و از بین رفتن حالت تامپونی آن می‌شود. این روش بصورت موقت عمل کرده و با از بین رفتن میکروارگانیسم‌های مفید، خاک تبدیل به خاک کویری و بدون ساختمان خواهد شد که هیچ استفاده‌ای برای کشاورزی ندارد.
مواد مخدر را برای بدن را نظر بگیرید، کسی نمی‌تواند توان مضاعفی که مصرف مواد مخدر به یک شخص در مراحل اولیه مصرف می دهد را کتمان کند اما بعد از گذشت مدتی وابستگی که به دلیل عدم فعالیت طبیعی بدن اتفاق می‌افتد توان فرد را از بین برده و حال فعالیت غیر طبیعی موجب مرگ و انحطاط بدن می‌شود. اسیدهای معدنی اضافه شده به خاک هم همین اثر را روی خاک دارند.

مصرف مستقیم اسیدهای معدنی مثل سولفوریک، نیتریک و کلریک اسید می‌تواند به مرور زمان با ایجاد مرگ در بخش زنده خاک موجب کاهش ماده آلی پروتئینی خاک شود و این موضوع، خاک زنده یعنی خاک دارای ساختمان را به خاک مرده یعنی خاک بدون ساختمان (کویر) تبدیل کند.

همانطور که می‌دانید اغلب خاک‌های ایران قلیایی بوده و pH بالایی دارند و کمتر جایی را می‌توان سراغ داشت که خاک آن منطقه اسیدی باشد. شاید بپرسید که خاک‌های شمال ایران به واسطه آبشویی بالا حالت اسیدی دارند ولی اینطور نیست و فعالیت میکروارگانیسم‌ها در این خاک‌ها نمی‌تواند شرایط را برای اسیدی شدن فراهم کند. برای اینکه بتوانیم به حلالیت عناصر در خاک کمک کنیم باید جمعیت میکروارگانیسم‌های مفید خاک را افزایش دهیم. درخاک‌های با pH بالا هم می‌توان عملکرد داشت ولی در این حالت راندمان فعالیت باکتری پایین بوده و طبیعتا جذب عناصر کمتری صورت خواهد گرفت. حتی برخی عناصر در pHهای ۶ هم رسوب می‌کنند و جذبی رخ نمی‌دهد. نقطه pH مهم نیست بلکه آن عملیاتی است که در جهت کاهش آن باید انجام بگیرد مهم است که این کاهش باید توسط باکتری‌های هوازی و مفید صورت بگیرد.

در کشاورزی روز به این نکته رسیده‌اند که برای کاهش pH خاک باید یک عامل کمک کننده به فعالیت میکروارگانیسم‌های مفید به خاک اضافه کرد. چرا که بتوان به سرعت پایین اما پایدار این موضوع اتفاق افتد. بهترین عامل برای این‌کار گوگرد است. به این خاطر که فرم پایدار گوگرد بصورت گازی است، مقدار آن در خاک‌ها بسیار ناچیز است و باید بصورت خارجی آن را به خاک اضافه کرد. اضافه کردن گوگرد به خاک علاوه برا اینکه مورد مصرف گیاه واقع می‌شود باعث می‌شود که اسیدسولفوریک بصورت مول به مول تولید شود که این اسید سولفوریک (تولید شده از مسیر بیولوژیک) باعث افزایش فعالیت سطح میکروارگانیسم‌های هوازی می‌شود و افزایش این سطح و فعالیت میکروارگانیسم‌ها موجب افزایش حلالیت و جذب عناصر غذایی در خاک می‌شود. در دنیا به این حالت slow release یا اهسته رهش می‌گویند. باید توجه کرد که اضافه کردن گوگرد به تنهایی به خاک نمی‌تواند به تعدیل pH کمک کند چرا که باید همراه آن یک عامل اکسید کننده حضور داشته باشد که این عامل باکتری‌های اکسید کننده گوگرد هستند که با اکسید کردن گوگرد باعث آزاد سازی مول به مول سولفوریک اسید شده و به این طریق pH خاک به سمت اسیدی شدن حرک می کند و فعالیت میکروارگانیسم‌ها در این حالت بسیار بالا می‌رود پس در نتیجه این فعالیت، حلالیت و جذب بیشتر عناصر شیمیایی اتفاق خواهد افتاد.

بنابراین بهترین و موثرترین راه حرکت به سمت پی‌اچ مفید برای افزایش حداکثری فعالیت میکروارگانیسم‌ها یا همان حالت اسیدی شدن در خاک‌های ایران اضافه کردن گوگرد به همراه باکتری‌های اکسید کننده گوگرد و همچنین باکتری‌ها هوازی مفید زنده کننده خاک است.

امیدواریم مطلب آموزشی اهمیت تنظیم pH خاک مورد توجه و پسندتان قرار گرفته و با استفاده از آن بتوانید مدیریت صحیحی روی خاک مزرعه و باغ خود داشته باشید. در صورتی که در این زمینه سوال، نظر و یا تجربه‎‌ای دارید از بخش نظرات همین صفحه در میان بگذارید.

تیم علمی و تحقیقاتی دایان منبع:https://www.agrodayan.com/

روش های اصلاح خاک های قلیایی را بدانید

گیاهان مختلف برای کاشت و رشد نیاز به خاک های متفاوتی دارند و شناخت و توجه به این نیاز ها و تلاش برای اصلاح خاک متناسب با شرایط، امری مهم است. قبل از سرمایه گذاری در یک زمین برای کاشت نهال گردو، آزمایش خاک جهت سنجش pH آن لازم است؛ پالیز به عنوان معتبرترین نهالستان گردو در ایران، یکی از معتبرترین مراکز برای کمک به شناسایی خاک های قلیایی و مشاوره برای اصلاح آن می باشد.

خاک قلیایی چیست؟

برای تعریف خاک قلیایی باید مفهوم pH را درک کنیم، میزان pH خاک، در واقع سطح اسیدیته آن را نشان می دهد. مقیاس pH از صفر تا چهارده متغیر است و pH متوسط خاک ها بین 3 و 10 می باشد. خاکی که pH کمتر از 7 داشته باشد را خاک اسیدی می گویند و خاک های با pH بالای 7 را خاک قلیایی می نامند؛ PH خنثی نیز 7 است.

میزان PH خاک چه تاثیری بر رشد گیاهان دارد؟

مقدار اسیدیته بین 6.5 تا 7.5 خاک، برای اکثر گیاهان مطلوب است. در واقع pH خاک بر جذب مقدار مواد مغذی موجود در خاک از ریشه های گیاهان موثر است؛ خاک بیش از اندازه اسیدی و یا قلیایی میزان دریافت مواد مغذی توسط گیاهان را کاهش می دهد.

خاک قلیایی نسبت به خاک اسیدی استعداد کمتری برای پرورش گیاهان دارد اما گیاهان به خصوصی همچون چغندر قند که قابلیت کاشت در خاک قلیایی را دارند، از این قاعده مستثنا هستند.

سطح قلیایی خاک برای پرورش اکثر گیاهان، نباید بیشتر از 7.5 تا 8 باشد؛ برخی گاهان مانند درخت گردو اسیدیته کمتر یا بیشتر را ترجیح می دهند و از این رو خاک مناسب برای رشد صحیح درخت گردو و امکان بهره وری مطلوب، خاکی خنثی با تمایل به اسیدیته بیشتر است. خوشبختانه اصلاح خاک های قلیایی برای کاشت گیاهان با صرف زمان و هزینه کافی امکان پذیر است.

اصلاح خاک های قلیایی در چه مناطقی قابل انجام است؟

خاک در نقاط مختلف pH متفاوتی دارد؛ اراضی اروپایی اکثرا اسیدی هستند به گونه ای که برای اصلاح آن ها آهک اضافه می کنند ولی در مورد کشور ما قضیه عکس این است و بنابراین خاکع عمده مناطق قلیایی است.

در خیلی از مناطق خشک و نیمه خشک ایران با بارندگی بسیار کم، خاک قلیایی رایج است؛ خاک مناطقی که توسط آب سخت، آبیاری می شود نیز بیشتر قلیایی است. آب سخت حاوی آهک و املاح معدنی زیادی است و این عناصر قیایی شدن خاک را منجر می شوند ولی این خاک نسبت به خاک اسیدی و خنثی محلولیت کمتری دارد و به همین سبب جذب مواد مغذی از آن برای گیاهان کمتر و دشوارتر است. اهمیت اصلاح خاک های قلیایی برای پیشگیری از اثرات زیانبار آن بر پرورش نهال گردو نیز به همین مسئله وابسته است.

چرا اصلاح خاک قلیایی برای کشت گردو حائز اهمیت است؟

گردو یک میوه مغذی و پرفروش است که پرورش آن در میان مدت پر منفعت و پر درآمد خواهد بود و خوشبختانه یکی از درختان بومی در اکثر نقاط مختلف ایران محسوب می گردد. تصور بر این است که گردو فقط در نواحی کوهستانی رشد می کند ولی در واقع این درخت به سرسختی و عمر طولانی مشهور است و در هر منطقه ای از کشور که با خاک مناسب مواجه شود، رشد خوبی خواهد داشت.

ویژگی های منحصر به فرد گردو باعث علاقه باغداران به کاشت و فروش این آجیل شده است؛ سرانه مصرف بالای گردو در ایران و دنیا و این مسئله مهم که استفاده از گردو فقط محدود به ظرف آجیل نیست، جایگاه گردو را در فرهنگ غذایی مردم ایران و سایر کشورهای جهان تثبیت کرده است. اکثر غذاهای ساده و پیچیده با استقاده از گردو قابل طبخ هستند و این مسئله میزان استفاده از گردو را به طور چشمگیری افزایش می دهد.

متاسفانه خیلی از زمین های موجود به خاطر خاصیت قلیایی مستعد کاشت نهال گردو نیستند و یا پرورش محصول در این زمین ها با کمترین عملکرد ممکن روبه روست. اصلاح خاک های قلیایی سبب تغییر pH خاک و جذب بیشتر عناصر موثری همچون آهن و فسفر به وسیله نهال گردو و در نتیجه اسیدی شدن خاک می شود و عملکرد بهتر آن را به دنبال دارد.

راه های اصلاح خاک های قلیایی کدام اند؟

برخی به سبب هزینه و زمان ملزوم صرف در راستای اصلاح خاک های قلیایی، به کشات گیاهان سازگار با این خاک ها روی می آورند؛ کرفس، مارچوبه، کلم، اسطوخودوس، نخود شیرین و خیار ا جمله این گیاهان هستند. اما برای رشد گیاهانی همچون گردو نیازمند اصلاح خاک های قلیایی هستیم؛ در این متن به اختصار برخی از روش های موثر بر اصلاح خاک را مطرح می نماییم:

• آیا می توان با اضافه کردن کود به اصلاح خاک های قلیایی پرداخت؟

از ساده ترین شیوه های افزایش اسیدیته خاک و کاهش pH خاک های قلیایی، اضافه کردن گوگرد به خاک است. گوگرد را می توان از مراکز فروش کود در مناطق مختلف ایران تهیه کرد. مقدار گوگرد اضافه شده ممکن است باعث آسیب به خاک شود و به همین سبب گوگرد باید پیش از اضافه شدن به خاک، با کمپوست مخلوط شود. استفاده از گوگرد، ایمن و کم هزینه است ولی کمی زمان بر می باشد. برخی از انواع کود ها مثل سولفات آمونیوم، فسفات آمونیوم و نیترات آمونیوم نیز می توانند به اسیدی شدن خاک کمک کنند.

• گچ در راه های اصلاح خاک های قلیایی چه جایگاهی دارد؟

گچ یک ماده ارزان قیمت برای اصلاح خاک های قلیایی است و به همین علت به وفور برای بهبود خواص این نوع خاک استفاده می شود؛ خاک های قلیایی دارای مقادیر زیادی از یون سدیم هستند که در مورد نهال گردو باعث عدم جذب صحیح آب از ریشه و همینطور تاثیرات منفی بر ظاهر و ساختار درخت می شود. یکی از راه ها برای رفع مسمومیت سدیمی استفاده از اصلاح کننده کلسیمی است ولی ارزانترین منبع آن گچ است.

گچ در خاک قلیایی یا بازی، سبب جانشینی کلسیم به جای سدیم می شود؛ سدیم اضافی موجود درخاک قلیایی سبب باز شدن نامتعارف روزنه های برگ و برون رفت آب از آن می شود اما با جایگزینی کلسیم و شستشوی یون سدیم از خاک، امکان جذب آب و ریز مغذی ها توسط ریشه گیاه از خاک، افزایش می یابد.

• آیا آبشویی در اصلاح خاک های قلیایی موثر است؟

آبشویی با استفاده از آبیاری کردن مداوم و زهکشی زمین، در راستای اصلاح خاک های قلیایی موثر خواهد بود. در روش آبشویی، ابتدا زمین ها را با کار گذاشتن لوله هایی در عمق خاک، زهکشی می کنند و سپس آن را با آب مناسب و بدون املاح اضافی آبیاری می نمایند؛ در نتیجه این عمل، املاحی که سبب قلیایی شدن خاک شده بود، به صورت محلول در آب اضافی از لوله های زهکشی خارج می شود و به مرور زمان کاهش PH خاک می‌شود.

آبیاری مداوم حتی بدون زهکشی هم تاثیرات مثبتی بر کاهش میزان قلیایی بودن خاک می گذارد و یکی از کاربردی ترین و موثرترین روش های آبیاری مداوم، شیوه قطره ای است؛ البته استفاده از آب مناسب برای اصلاح خاک نیز حائز اهمیت است؛ استفاده از آب سخت و یا شور در آبیاری نه تنها کمکی نمیکند که ممکن است وضعیت قلیایی خاک را تشدید کند.

• چگونه با افزودن خاک اره به اصلاح خاک های قلیایی بپردازیم؟

خاک اره کمپوست شده هم گزینه مناسبی برای اصلاح خاک های قلیایی است؛ خرده چوب نه تنها منبع ارگانیک و مطمئنی است بلکه هزینه تمام شده آن نسبت به دیگر روش ها ارزانتر می باشد. خاک اره باعث حفظ رطوبت خاک می شود و قابلیت جذب خاک را نیز افزایش می دهد.

استمرار در اصلاح خاک های قلیایی چه تاثیری دارد؟

یکی از مهمترین نکات در اصلاح خاک های شیمیایی، تداوم اصلاح در سال های متوالی است؛ اصلاح خاک در یک سال به طور کامل ممکن نیست و اگر چندین بار پی در پی اصلاح نشود، امکان برگشت به حالت قلیایی وجود دارد.

گیاهانی که در خاک قلیایی رشد کرده اند عموما در زمان اصلاح، مواد مغذی را از ریشه جذب می کنند ولی از آن جا که خاصیت شیمیایی خاک میزان جذب این مواد را کاهش می دهد، می توان در مواقع لزوم با اسپری کردن ریز مغذی های مکمل به برگ های درخت، به جذب مواد مغذی آنها کمک کرد. اصلاح خاک های قلیایی فرایندی کند و ترکیبی است که به تکرار اصلاح نیاز دارد بنابراین استمرار و مداومت در این امر توصیه می شود.

از نکات ملزوم رعایت در اصلاح خاک های قلیایی چه می دانید؟

شاید تصور کنید هر نوع کود تقویتی برای استفاده در اصلاح خاک های قلیایی مفید است و می توانید از این طریق خاک خود را تقویت کنید ولی در واقع این طور نیست و موارد زیر را نباید به خاک های قلیایی اضافه کرد:

• آهک کشاورزی
• کود ماکیان و مرغی
• خاکستر چوب
• کمپوست قارچی

این محصولات برای مصرف در خاک اسیدی مناسب اند و تشدید وضعیت خاک های قلیایی را منجر می شوند.

آیا ترکیب روش ها برای اصلاح خاک های قلیایی موثر است؟

اصلاح خاک های قلیایی اگر به صورت ترکیبی موثر از روش های مختلف باشد و همچنین استمرار در اصلاحات خاک وجود داشته باشد، قطعا با نتیجه بهتری مواجه خواهد شد؛ به طور مثال آبیاری مداوم و آبشویی از مهمترین راهکارهای اصلاح خاک قلیایی است ولی اگر این روش با شیوه های اصلاحی دیگر همچون گچ و یا کود های مناسب همراه شود، مطمئنا نتیجه بهتر و سریعتری حاصل می شود.

منبع:https://palizgerdo.com/