معرفی پنبه رنگی محلی "مله" در راستای حفاظت از ذخایر ژنتیکی گیاهی بومی استان خراسان جنوبی و اهمیت کشت و توسعه آن

آزیتا نخعی1، محسن آرزمجو1، عمران عالیشاه2

1- پژوهشگر مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان جنوبی، سازمان تحقیقات ، آموزش و ترویج کشاورزی، ایران (nakheia1349@gmail.com) و (Mohsen.Arazmjo@gmail.com)

2- دانشیار موسسه تحقیقات پنبه کشور،گرگان، ایران(Omran_alishah@yahoo.com)

 

چکیده:

این پژوهش از سال 96 به منظور ارزیابی و بررسی پایداری صفات مرفولوژیکی و خالص سازی مقدماتی توده بومی پنبه مله با هدف حفاظت از ذخایر ژنتیکی گیاهی بومی استان و دستیابی به بذری با کیفیت همراه با حفظ اصالت رقم، در مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان­ جنوبی در حال اجرا می باشد. با توجه به اضمحلال و فرسایش ژنتیکی این توده محلی طی 30 سال گذشته در اثر کاشت ارقام تجاری و بی ­توجهی به این خزانه ژنتیکی با ارزش،این بذر طی سال­های 95و 96 طبق دستورالعمل سازمان جهانی ذخایر ژنتیکی گیاهی(IPGRI)از مناطق احتمالی رویشی، جمع­آوری و برای هر نمونه ثبت شناسنامه­ای انجام پذیرفت. این بذوردر سال 98 در مساحت 2000 متر مربع با رعایت فاصله ایزولاسیون از سایر ارقام پنبه، کشت و تمامی مراحل کاشت، مراقبت­های داشت و برداشت با نهایت دقت و نظارت کارشناسان متخصص زراعی، آفات و بیماریها و تحقیقات ثبت و گواهی بذر انجام شد. اهم صفات مرفولوژیکی و زراعی شامل: ارتفاع بوته، تعداد شاخه های زایشی، تعداد غوزه در بوته، وزن غوزه، وزن صد دانه، عملکرد دانه و وش و غیره ثبت و ارزیابی شد. این توده متعلق به پنبه های دیپلوئیدی و دارای الیاف رنگی با طیف کرم تا قهوه ای، الیاف کوتاه با طول متوسط 38/21 میلی متر،بسیار نرم و کرک مانند با استحکام تقریبیg/tex 7/19 و میزان کشش 8/6% و با شاخص میکرونر 20/4 میکرو­گرم بر اینچ می­باشد. متوسط تعداد غوزه در بوته 80-60 عددو در بعضی بوته­ها به 100 غوزه هم می­رسد. دانش بومی پنبه مله حکایت از ویژه­گی­های قابل توجهی از جمله سازگاری با شرایط خشکی و شوری، پر غوزه بودن،زیبایی رنگ، ماندگاری و ثبات رنگ این پنبه و پارچه­ی ملهحتی با شستشوی مکرر و قرار گرفتن در معرض نور خورشید، نگاه معنوی به این پنبه و پارچه ­ی مله و کاربردهای دارویی و بهداشتی آندارد. همچنین با توجه به پتانسیل­ ها و صفات بارز پنبه مله، این رقم محلی می­تواند به عنوان پایه اصلاحی ارزشمند مورد توجه بریدرها و به ­نژادگران پنبه قرار گیرد.

مورد کلمات کلیدی: ذخایر ژنتیکی، پنبه مله، توده محلی

 

یافته قابل ترویج و توصیه کاربردی:

دستیابی به بذر یکنواخت و با کیفیت پنبه مله همراه با حفظ صفات ژنتیکی، قطعا بستری مناسب و پر بازده برای کشت و توسعه این رقم فراهم خواهد کرد. کشت پنبه مله علاوه بر حفظ سرمایه ملی و فرهنگی، در تغذیه صنایع­دستی و  پارچه­بافی استان نقش بسزایی دارد. با تولید پارچه ­های رنگی ارگانیک و سالم از الیاف این پنبه به دلیل عدم استفاده از رنگ­های مصنوعی شیمیایی خطرناک و سرطان زا، با حذف پساب­ های صنایع رنگرزی که باعث آلودگی آب­های سطحی و زیرزمینی می شود می­توان به حفظ محیط زیست کمک شایانی کرد. با توجه به عملکرد این رقم محلی در مقایسه با ارقام تجاری پنبه سفید، حمایت نهادهای دولتی از کشاورزان در زمان خرید محصول و قیمت­ گذاری درست و به صرفه می­تواند کشاورزان را ترغیب به کشت این گنجینه با ارزش نماید.