آبیاری

آبیاری یکی از مهم ترین و موثرترین عملیات در مرحله داشت گندم است.

به طور کلی گندم با توجه به شرایط خاک و بذر انتخابی به ۶ تا ۸ مرحله آبیاری موثر نیاز دارد که ۲ تا ۳ مرحله از آنها باید در پاییز و قبل از سرمای زمستانه انجام شود و ۴ تا ۵ مرحله از این آبیاری ها نیز بعد از رفع سرما( حدوداً از بهمن ماه به بعد) صورت خواهد گرفت.

1-آبیاری خاکـ آب

اولین آبیاری گندم، خاکاب نامیده می شود. این آبیاری باید با کمال دقت انجام شود

 

نکات فنی مهم در آبیاری خاک آب

 در اراضی دارای آب و خاک شور بایستی آبیاری خاکاب به صورت سنگین و با زمان طولانی تر انجام گردد تا املاح و نمک های زیاد سطح بالایی خاک، شستشو و به اعماق خاک برده شود.

 

2-آبیاری چشاب

اگر آبیاری دوم (آبیاری چشاب) به فاصله یک هفته تا ده روز پس از آبیاری اول (خاکاب) انجام شود، درصد زیادی از بذرهای گندم سبز خواهد شد.

 این آبیاری باعث می شود تا سطح سبز مزرعه ما بیشتر شود و در نهایت عملکرد محصول افزایش می یابد.

نکته قابل توجه در آبیاری چشاب

تحقیقات انجام شده، نشان داده است مصرف یک چهارم تا یک سوم از کودهای ازته مورد نیاز (مثل کود اوره یا نیترات آمونیوم) در زمان آبیاری چشاب، تأثیر بهتری نسبت به مصرف این کودها در زمان کاشت دارد.

3-آبیاری پنجه آب

 

در صورتی که بارندگی موثری صورت نگرفته باشد، معمولاً بیست روز تا یک ماه بعد از آبیاری چشاب، نیاز به آبیاری بعدی خواهد بود. چون این آبیاری برای پنجه زدن مناسب گندم ضرورت دارد،

نکات قابل توجه در آبیاری پنجاب:

•تشکیل و توسعه پنجه ها قبل از فرا رسیدن فصل سرما، باعث افزایش مقاومت گیاه در برابر سرمای زمستانه شده و گیاه را در مرحله خواب زمستانه از خطر سرمازدگی حفظ می کند.

4-آبیاری ساقه آب

معمولاً با افزایش دمای هوا، گیاه رشد دوباره خود را آغاز نموده و هر پنجه در مدتی کوتاه به ساقه ای تبدیل شده و توسعه می یابد. آبیاری مزرعه گندم در این مرحله ضروری است. این آبیاری که باید همراه با مصرف بخشی از کود سرک، بعد از رفع سرمای زمستانه انجام گردد، آبیاری ساق آب نام دارد.

5-آبیاری خوشه آب

پس از آنکه ساقه گندم به اندازه کافی رشد کرد، از انتهای فوقانی ساقه، از میان غلاف برگ (برگ پرچم نامیده می شود) ابتدا نوک ریشک ها، سپس سنبله ها ظاهر می شوند. آبیاری در ابتدای مرحله خوشه دهی گندم باعث تشکیل سنبله های قوی خواهد شد. این آبیاری باید همراه با مصرف بخش دیگری از کود سرک همراه باشد

مصرف کود سرک با روش معمول پاشیدن کود در سطح مزرعه گندم در این مرحله مقدور نیست.

توجه:»  بنابراین باید از روش های دیگر کوددهی، مثل محلول پاشی اوره بر روی برگهای گیاه و یا استفاده از محلول کود در آب آبیاری، استفاده کرد.

6-آبیاری گل آب

آبیاری گل آب که هم زمان با گرده افشانی گل های گندم انجام می شود، تأثیر زیادی در افزایش باروری و افزایش عملکرد محصول گندم دارد.

توجه:   محلول پاشی کود اوره بر روی برگ های گندم در مرحله گلدهی باعث افزایش پروتئین و گلوتن گندم شده و خاصیت نانوایی آن را بالا می برد.

7-آبیاری دانه آب

پس از گرده افشانی، دانه تشکیل شده و به تدریج شیری می شود و بعد از آن حالت خمیری پیدا می کند.

 در چنین شرایطی اگر آبیاری انجام نشود دوره پر شدن دانه ها کوتاه تر شده و دانه هایی لاغر در خوشه ها تشکیل می شوند. آبیاری دان آب در این مرحله، نقش بسیار مهمی در پر شدن کامل دانه ها خواهد داشت. تحقیقات زیادی نشان داده است بی توجهی نسبت به تشنگی گیاه در این مرحله حساس رشد، عملکرد محصول را حتی به نصف نیز کاهش می دهد

تغذیه گیاهی در گندم(کدام کود –چقدر-کی-چگونه-)

هر گیاه از جمله گندم، آب و مواد معدنی را از خاک گرفته و با استفاده از نور خورشید، آنها را به مواد غذایی مورد نیاز خود تبدیل می کند.بنابراین با کشت گیاه در زمین، بخشی از مواد معدنی موجود در خاک به مصرف گیاه می رسد و برای کشت محصول بعدی نیاز به تأمین این عناصر در خاک خواهد بود.

تشخیص عناصر غذایی خاک

آیا هر کشاوز باید بر اساس نظر شخصی خود نسبت به جبران کمبود مواد غذایی خاک اقدام نماید؟

تحقیقات انجام شده در زمینه تأمین درست و اصولی عناصر غذایی خاک، نشان می دهد که نمونه برداری و آزمایش خاک، بهترین روش برای تشخیص نیازهای کودی گیاهانی است که باید در نوبت بعدی در زمین کشت گردند. در اصل، میزان مصرف کودهای شیمیایی موردنیاز گندم به عواملی از جمله: بافت و ساختمان خاک زراعی، آب و هوا، نوع زراعت قبلی و نوع رقم گندم بستگی دارد

عناصر غذایی موردنیاز گیاه

تا کنون 16عنصر برای رشد گیاهان ضروری و موثرشناخته شده است؛ یعنی جزئی از ساختمان گیاه بوده و وجود آن برای ادامه و تکمیل چرخه زندگی گیاه لازم می باشد

این عناصر به دو دسته تقسیم می شوند

1-عناصر غذایی ضروری پرمصرف، شامل: ازت، فسفر، پتاسیم، کلسیم، گوگرد و منیزیم. این عناصر به مقدار زیاد توسط گیاه مصرف و مورد نیاز می باشد.

2- عناصر غذایی ضروری کم مصرف، شامل: آهن، منگنز، روی، مس، مولیبدن، بور و کلر. این عناصر به مقدار کمی موردنیاز گیاه می باشد، اما وجود آنها در گیاه ضروری است

کودهای آلی

هر ماده آلی که توسط موجودات ریز خاک قابل تجزیه باشند، می تواند به عنوان کود آلی به کار رود و ارزش اصلی آنها به علت تغییرات فیزیکی است که در خاک ایجاد می کنند. کودهای آلی به چهار گروه تقسیم می گردند

کودهای حیوانی

مجموعه ای از مواد بستری، ادرار و مدفوع گاو، گوسفند، اسب ومرغ است که از محل نگهداری آن ها بدست می آید و به طور عمده دارای عناصر غذایی ازت، پتاس و فسفر می باشد

کود سبز

منظور از کود سبز، شخم زدن مزرعه پس از رشد سبزینه ای کافی و بدون برداشت محصول از خاک می باشد.

کود کمپوست:

این کود مخلوطی از بقایای گیاهی و حیوانی، زباله های شهری، بقایای چوب بریها، بقایای کشتارگاهها و اجساد گیاهان پست است که برای تقویت و حاصل خیزی خاک استفاده می شود.

کودهای بیولوژیک یا کود زیستی

کودهای بیولوژیک یا همان مواد حاصل از فعالیت موجودات خاکزی خاک می باشد که موجب تثبیت ازت، فسفر و سایر عناصر مغذی خاک می شود.

مصرف مایه تلقیح ازتوباکتین

این باکتری به صورت بسته های یک کیلوگرمی عرضه می گردد. طرز مصرف این باکتری همانند مصرف سموم ضدعفونی کننده گندم است؛ به شرط آنکه، این کار در جای خنک و دور از تابش آفتاب انجام شود..

مصرف باکتری تیوباسیلوس

این باکتری باید به همراه گوگرد و کودهای آلی مصرف گردد. تیوباسیلوس باعث می شود تا جذب عناصر مهمی چون گوگرد، فسفر، آهن و روی توسط گیاه بیشتر شود

کودهای شیمیایی

موادی که دارای یک یا چند عنصر لازم برای رشد و نمو گیاهان بوده و در کارخانجات صنایع پتروشیمی ساخته می شوند، کودهای شیمیایی نامیده می شوند. این کودها تأثیر چندانی در بهبود خواص فیزیکی خاک ندارند ولی به دلیل درصد مواد غذایی بالا، حجم کم، نقل و انتقال و نگهداری آسان، روش استفاده ساده و اثربخشی سریع آن در تغذیه گیاهان رایج گردیده است .

 

 

انواع کودهای شیمیایی

کودهای نیتروژنی

نیتروژن یکی از عناصر پرمصرف و ضروری برای رشد و نمو گیاه می باشد. مهمترین کودهای ازته که بیشتر مورد استفاده قرار می گیرند، عبارتند از: سولفات آمونیوم، نیترات آمونیوم و اوره. اثرات کمبود ازت در گندم: رشد و نمو گندم ضعیف شده و گل دهی قبل از موعد انجام می گیرد، دانه کمتری تشکیل شده و مقدار پروتئین آن کاهش می یابد.

اثرات زیاد بودن ازت در گندم: تأخیر در رسیدگی، کاهش استحکام بافت و کاهش مقاومت در برابر بیماری ها

زمان مصرف کودهای ازته: در اراضی با آب و خاک شور، قسمتی قبل از کاشت و در اراضی معمولی در زمان آبیاری چشاب و نیز به صورت سرک و کود آبیاری و محلول پاشی در مراحل پنجه زنی، ساقه رفتن و گل دهی مصرف می شود.

مقدار مصرف کودهای ازته: بسته به نوع کود، بافت خاک، زراعت سال قبل، رقم گندم و نوع کشت (دیمـآبی) متفاوت می باشد.

کودهای فسفری

فسفر از عناصر ضروری و پرمصرف گیاه است که در متابولیسم غذا،توسعه ریشه و تولید مثل گیاه نقش عمده ای را به عهده دارد. کلیه نیاز گندم به فسفر، علاوه بر منابع خاکی، کودهای آلی و بیولوژیک، از طریق کودهای شیمیایی فسفات آمونیوم و سوپرفسفات ها تأمین می شود. اگر بر اساس نتایج تجزیه خاک توسط آزمایشگاه، میزان فسفر قابل جذب خاک بیش از ۱۵ میلی گرم باشد، نباید کود فسفاته مصرف نمود.

اثرات کمبود فسفر در گندم: ریشه ضعیف، تأخیر در گل دادن و رسیدگی، کاهش پروتئین و کاهش مقاومت گیاه به یخبندان

زمان مصرف کودهای فسفری در گندم: کودهای فسفاته را بایستی قبل از کاشت به زیر خاک برد و با توجه به عدم حرکت این عنصر در خاک، بهتر است در نزدیک ترین محل ودر کنار بذر قرار داد تا ریشه گیاه به آسانی به آن دسترسی داشته باشد.

مقدار مصرف کودهای فسفردار: مقدار این کود بسته به نوع کود فسفردار، نوع زمین، زراعت قبلی، رقم گندم و نوع کشت متفاوت می باشد.

کودهای پتاسیمی

پتاسیم از عناصر ضروری و پرمصرفی می باشد که علاوه بر نیاز گیاه، آن را در برابر تنش های محیطی حفظ می کند و به سه شکل کلرور پتاسیم، نیترات پتاسیم و سولفات پتاسیم به بازار عرضه می گردد. کود کلرور پتاسیم محلول بوده و میزان پتاسیم قابل توجهی دارد ولی به هیچ وجه در اراضی شور مصرف این کود توصیه نمی گردد و به جای آن بهتر است از سولفات پتاسیم استفاده گردد. مصرف کودهای پتاسه در خاک هایی قابل توصیه است که مقدار پتاسیم قابل مصرف آن کمتر از ۲۵۰ میلی گرم در کیلوگرم باشد.

اثرات کمبود پتاس در گندم: کاهش مقاومت در مقابل خشکی، کاهش مقاومت در مقابل یخ زدگی، کاهش مواد پروتئینی، کاهش رشد، کاهش مقاومت در مقابل بیماری ها، کاهش مقاومت در برابر ورس و کاهش مقاومت در برابر شوری.

اثرات زیاد بودن پتاس: زیادی بیش از حد پتاس در محیط ریشه، منجر به زیاد شدن غلظت نمک می شود.

زمان مصرف کودهای شیمیایی پتاسه در گندم: تمام نیاز کود پتاسه به شکل سولفات پتاسیم قبل از کاشت و زمان تهیه بستر بذر در عمق ۱۰ سانتی متری زیر بستر بذر قرار داده می شود.

کودهای مخلوط

گاهاً کودهای نیتروژن، فسفر و پتاسیم که بیش از سایر عناصر مورد نیاز هستند به صورت مخلوط تهیه و عرضه می شوند. به طور مثال کود مخلوط ۸ـ۴۴ـ۰ـ۱۳، دارای ۱۳ درصد نیتروژن، فاقد فسفر، ۴۴درصد پتاسیم و ۸ درصد گوگرد می باشد.

کودهای میکرو (ریزمغذی ها

بعضی از کودهای حاوی این عناصر، مثل کودهای سولفات روی، مس و منگنز می بایستی قبل از کاشت مصرف شده و با اجرای شخم زیر خاک شوند. ولی در مورد کود سولفات آهن، بهتر است این کود با غلظت ۵ در هزار در مراحل پنجه دهی کامل، اوایل ساقه دهی و قبل از گلدهی، بر روی بوته های گندم محلول پاشی شود

5دقیقه سوم

مبارزه با آفات، بیماری ها و علف های هرز گندم

آفات گندم

یکی دیگر از عوامل کاهش دهنده عملکرد محصول گندم، آفت های مختلفی هستند که مهمترین آنها عبارتند از: سن مضر غلات، شته ها، زنبور ساقه خوار گندم، پروانه برگخوار (مینوز)، ملخ و سوسک قهوه ای و سیاه گندم. در این مطلب با سن غلات و شته های گندم، آشنا خواهیم شد.

سن مضرغلات.

سن غلات، مهم ترین آفت گندم محسوب می شود. خسارت این آفت موجب می شود تا ارزش غذایی گندم کم شود و مقدار زیادی از محصول از بین برود. این آفت به مزارع جو نیز حمله کرده و خسارت زیادی به این محصول وارد می کند. برای مبارزه با این آفت خطرناک، لازم است طرز زندگی، نحوه خسارت و روش های صحیح مبارزه با آن را بدانیم

چرخه زندگی سن غلات

سن گندم، حشره ای است که هر ساله ده ها کیلومتر فاصله دشت های گندم خیز و

کوهستان های دور از مزارع گندم و جو را طی می کند تا قادر به ادامه نسل خود بر روی زمین باشد

این حشره بخشی از تابستان و تمام فصل پاییز و زمستان را در زیر بوته های کوهی، سپری می کند. در این مدت از گرما و سرما حفظ شده و در اواخر زمستان، با گرم شدن تدریجی هوا، از زیر بوته ها بیرون می آیند. آن گاه دسته جمعی به سوی مزارع گندم و جو حمله ور می شوند. به این سن ها، سن های مادری می گویند؛

خسارت سن مادر بصورت کمی (کاهش عملکرد) است . سن مادر، ضمن تغذیه از برگ و ساقه، جفت گیری کرده و شروع به تخم گذاری در پشت برگ های گندم و جو می نماید. هر سن ماده طی چندین بار تخم گذاری، حدود ۷۰ عدد تخم می گذارد. پوره یا نوزاد سن، پس از خروج از تخم ۵ مرحله رشدی (مراحل پورگی) را طی می کند و به حشره کامل سن تبدیل می شود.بنابراین سن گندم در دو مرحله به محصول خسارت می زند؛ مرحله اول مربوط به خسارت سن مادر است که از اواخر اسفند ماه . مرحله دوم خسارت را هم پوره های سن(نسل جدید سن)

مبارزه شیمیایی با سن مادر

خوب است بدانید برای مبارزه با سن های مادر، لازم است مزارع گندم و جو را از مرحله ابتدای ساقه رفتن محصول، به طور روزانه بازدید نماییم و با مشورت و یاری گرفتن از کارشناسان شبکه مراقبت و پیش آگاهی مبارزه با سن، زمان دقیق و مناسب مبارزه شیمیایی را پیش بینی کنیم. آنگاه با توجه به تعداد سن های مادری موجود در مزرعه و پیش بینی میزان عملکرد محصول مان، تصمیم بگیریم مزرعه را بر علیه این آفت زیان آور سمپاشی کنیم . به طور کلی وجود ۳ تا ۴ عدد سن مادر در هر مترمربع از زمین گندم یا جو، نشانگر آن است که باید با مشورت کارشناسان حفظ نباتات هر چه سریعتر مزرعه را سمپاشی کنیم.

مبارزه شیمیایی با پوره های سن

معمولاً خسارت پوره ها نسبت به سن مادری زیاد است (خسارت هم کیفی و هم کمی می باشد) . در این مرحله (مرحله ظهور خوشه ها تا زمان برداشت محصول)، باید هر روز مزرعه را بازدید کنیم و چنانچه تعداد پوره های سن در هر مترمربع به ۴ تا ۶ عدد برسد با هم فکری کارشناسان شبکه مراقبت، نسبت به سمپاشی کامل مزارع خود اقدام می نماییم.

افت دیگر شته ها هستند

که با تغذیه از شیره گیاه ، عملکرد محصول را کاهش می دهند.

برای مبارزه شیمیایی بر علیه این آفت نیز، باید از کارشناسان گیاه منطقه خود یاری گرفته و با شناسایی درست آفت و رعایت زمان مناسب مبارزه، مزرعه خود را سمپاشی نماییم.

 

 

ب) بیماری های گندم

بیماری های گیاهی در اثر حمله موجودات میکروسکوپی ، مثل ویروس ها و قارچ ها به گیاهان سرایت می کند. از مهم ترین بیماری های گندم می توان به: سیاهک های گندم، زنگ های گندم، بیماری پاخوره گندم، سفیدک پودری غلات، بیماری کوتولگی زرد جو و نماتد گالزای گندم اشاره کرد.

سیاهک های گندم

هر چند که خسارت سیاهک های مختلف گندم (سیاهک پنهان، سیاهک آشکار و سیاهک هندی) در چند دهه اخیر در سطح کشورمان کاهش یافته است اما باز هم شاهد آلودگی مزارع گندم به این بیماری هستیم. ضدعفونی صحیح بذور گندم و جو با سموم مناسبی مثل (کاربوکسین تیرام) از خسارت این بیماری جلوگیری می کند.

زنگ های گندم

زنگ های زرد، قهوه ای و سیاه گندم، از جمله بیماری های مهم این محصول هستند. در اینجا، تنها به زنگ زرد (زنگ نواری) به علت اهمیت آن اشاره می کنیم.

زنگ زرد (نواری):

عامل این بیماری، قارچی است که علاوه بر گندم، به جو و گیاهان هم خانواده گندم نیز حمله می کند. این بیماری در سال های پرباران و تقریباً خنک به سرعت در مزارع گندم و جو گسترش می یابد. علائم این بیماری، به صورت جوش های زرد و نارنجی رنگ (حاصل از فعالیت قارچ) به صورت نوارهای باریکی روی برگ ها و غلاف برگ ها دیده می شود. آلودگی شدید به این بیماری، باعث کاهش تعداد دانه ها و لاغر شدن آنها گردیده و در نتیجه، عملکرد محصول کاهش می یابد.

روش های مبارزه با بیماری زنگ

•    استفاده از ارقام مقاوم ومتحمل به این بیماری، برای کاشت

•    تراکم مناسب بوته (تا حد امکان استفاده از بذر کمتر برای کاشت گندم)

•    مصرف کودهای پتاس در زمان کاشت

مبارزه شیمیایی با استفاده از قارچ کش مناسب مانند: آلتو و تیلت به میزان نیم لیتر در هکتار طی دو نوبت، به محض مشاهده اولین علائم بیماری، به صورت کانون کوبی در مرحله خوشه دهی گندم

(5دقیقه چهارم)

نکات قابل توجه در بادزدگی گندم:

•اگر به هر دلیل (مثلاً خرابی موتور چاه یا سطح زیرکشت زیاد گندم) تاریخ کاشت گندم به تعویق افتاده، حتما بایستی رقمی زودرس، مثل رقم افق یا ارگ که در تنش های محیطی آخر فصل مانند بادزدگی، کم آبی و شوری مقاومت نسبی دارند ، کشت کنیم.

•اگر بافت مزرعه ما شنی (سبک) باشد، حتماً باید از کاشت ارقام دیررس تر مانند گندم پیشتاز پرهیز کنیم؛ چون خطر بادزدگی گندم در زمین های شنی بیشتر است. به ناچار در این اراضی باید ارقام زودرس تر کشت کنیم تا محصول گندم ما زودتر برسد و به اصطلاح از بادهای گرم و خشک آخر فصل، محفوظ بماند.

 

 

 

ج) مبارزه با علف های هرزگندم

 

علف های هرز در استفاده از آب و مواد غذایی خاک و حتی نور خورشید، با گیاه زراعی گندم رقابت می کنند و عملکرد محصول را کاهش می دهند. وجود بذر علف های هرز در محصول گندم بعد از برداشت، باعث نامرغوبی و حتی تلخی نان تولید شده نیز خواهد شد. علاوه بر آن، علف های هرز چند ساله مثل علف شور، خارشتر و شیرین بیان که در زمان برداشت گندم سبز و فعال هستند، عملیات برداشت گندم با کمباین را دچار مشکل می سازند.

علف های هرز مهم در زراعت غلات استان

الفـ علف های هرز باریک برگ، مانند: یولاف وحشی، جوموشک، چچم، جودره- علف های هرز پهن برگ از قبیل: خاکشیر شیرین، تربچه وحشی، خردل وحشی، سلمک، خاکشیر تلخ، شاه تره، کنگر برگ ابلقی، شور، منداب-- اولین اصل مبارزه با علف های هرز، آگاهی از فلور علف های هرز یک مزرعه می باشد. بعبارت دیگر برای هر مزرعه بایستی شناسنامه ای شامل اطلاعات کافی و کامل از نوع علف هرز، تراکم، پراکندگی و … وجود داشته باشد. اصولا مهار کردن علف های هرز به دو روش زراعی و شیمیایی، امکان پذیر است

الف) مبارزه زراعی

مناسب ترین روش مبارزه با علف های هرز، انجام عملیات زراعی است. برخی از این عملیات عبارتند از

•    بوجاری نمودن بذر خودمصرفی و خارج نمودن بذر علف های هرز از آن

•    استفاده از بذر خالص و عاری از بذر علف های هرز )بذر مادری و بذر گواهی شده

•    رعایت تناوب زراعی مناسب، مانند کشت گندم پس از گیاهان وجینی (جالیز، پنبه و نباتات علوفه ای

•    آیش گذاری زمین و شخم به موقع آن، قبل از به گل رفتن علف ها در بهار

•    رعایت تراکم مناسب بوته های گندم در مزرعه )تا حدی که تنک نباشد.

•    بهترین روش جهت مبارزه با علف های هرز سمج مثل جوموشک و جودره، تناوب زراعی با کشت کلزا می باشد

•    در مزارعی که آلودگی شدید به جودره وجود دارد، حتی الامکان از کشت جو خودداری شود و یا در صورت امکان یک ماه قبل از کشت، آبیاری و پس از سبز شدن علف ها، شخم زمین صورت گیرد

ب) مبارزه شیمیایی

در صورتی که با اجرای عملیات زراعی یاد شده، هنوز شاهد درصد قابل توجهی از علف های هرز در مزرعه باشیم، به ناچار می توان از مبارزه شیمیایی برای کاهش جمعیت علف های هرز استفاده کرد. در خصوص مبارزه شیمیایی باید توجه داشت که سموم مورد استفاده در کشت غلات از تنوع بالایی برخوردار هستند که می بایست با کارشناسان حفظ نباتات لازم بعمل آورده تا اقدام لازم صورت پذیرد.

نکاتی برای افزایش تأثیر علفکش های اختصاصی مزارع گندم

•    علفکش انتخابی را در زمان توصیه شده، مصرف کنیم.

•   دز صحیح (مقدار سم مصرفی در هکتار) را رعایت کنیم.

 . از سالم بودن ترکیب علفکش اطمینان داشته باشیم.

•    از سمپاش های بوم دار با نازل مناسب و کالیبره شده، استفاده نماییم.

 

محسن آرزمجو (محقق و مسئول تحقیقات ثبت وگواهی بذر ونهال مرکز آموزش وتحقیقات کشاورزی ومنابع طبیعی خراسان