کاوه مدنی، استاد امپریال کالج لندن*

دیپلماسی ایرانی: شناختن سیستم، نداشتن حسابداری آب و صبر سه دلیل اصلی برای حل نشدن مشکلات آب در ایران هستند. ما منکر واقعیت هستیم و دچار خود بزرگ بینی در حل مسئله آب هستیم. ما در کشوری واقع شده ایم که توزیع بارندگی از نظر جغرافیایی و مکانی مطلوبیت چندانی برای کشاورزی که ما دنبال آن هستیم، ندارد اما افتخار می کنیم که کشوری چهار فصل داریم. درست است که هر زمان از سال گوشه ای از ایران شرایط مناسب برای سفر و کشت و کار دارد اما طبیعی است که این عمل توام با هزینه خواهد بود. متوسط بارش در کشور ایران ۲۵۰ میلیمتر در سال است اما توزیع این بارش متفاوت بوده و ۷۰ درصد بارش ها در ۵۰ درصد مساحت کشور رخ می دهد. این نشان می دهد اگر تصمیم بگیریم در برخی مناطق کشاورزی یا زندگی کنیم، به نوعی باید آب مورد نیاز را تامین کنیم. ما در فصل مورد نیاز بارندگی نداریم و ۷۵ درصد بارش ها در فصولی رخ می دهد که ما به آن نیازی نداریم. بنابراین ناگزیریم که تصمیم بگیریم آب را تنظیم کنیم.

سدسازی یکی از ابزارهای تنظیم آب است و ما در مناطق گرم و خشک از منابع آب زیرزمینی استفاده می کنیم. از نظر دمایی نیز وضعیت کشور ما متفاوت است. نیازهای گیاهان در نقاط مختلف کشور نیز متفاوت است. بنابراین برای کشت و کار در هر منطقه باید الگوی کشت متناسب با آن را تعریف کرد. یعنی ما اگر در هر نقطه کشور هر چیزی دلمان خواست کاشتیم، قطعا دچار مشکل می شویم.

ما برای تامین آب در ایران نیازمند ساخت یکسری سازه ها هستیم. در حال حاضر یک فضای منفی علیه سدسازی شکل گرفته است اما باید گفت که از هر فناوری که بد استفاده شود، می تواند مخرب باشد. سال های طولانی بر مبنای عدد ۱۳۰ میلیارد متر مکعب حجم آب تجدیدپذیر برنامه ریزی کردیم. بعد این عدد به زیر ۱۰۰ میلیارد متر مکعب رسید و امروز صحبت از حدود ۷۰ میلیارد متر مکعب آب تجدیدپذیر است. ما هنوز نمی دانیم در کشور چقدر آب داریم. همواره طرف های خارجی که به ایران می آیند به این نتیجه می رسند که ما سیستم خود را نمی شناسیم. متاسفانه ما هنوز حسابداری آب نداریم و صبوری لازم برای حل مشکل نیز در کشور وجود ندارد.

تخصیص آب در وزارت نیرو یکی از پرچالش ترین کارها در این وزارتخانه است و همواره با تغییر مدیران سعی کرده ایم مشکلات آب را حل کنیم. اما برای حل مشکل، نیاز به صحبت کردن با مردم و متقاعد ساختن آنها داریم. استفاده از شاخص فالکن مارک برای تعیین وضعیت بحران آب در ایران لازم است. شاخص ها تنها نشان دهنده یک وضعیت هستند در حالی که برای حل مسایل باید فرآیندهایی که منجر به بروز مشکل شده است را شناخت.

ایران از نظر وضعیت آب در منطقه شرایط مناسبی داشته و بعد از لبنان بیشترین آب منطقه خاورمیانه را دارد. دریافتی آب در ایران از متوسط منطقه بیشتر است اما در مقایسه با خیلی از کشورهای جهان آب کمتری داریم. بنابراین نمی توانیم کارهایی که یک کشور اروپایی یا یکی از ایالت های آمریکا انجام می دهد را در ایران انجام دهیم.

متاسفانه باید گفت شاهد افت کیفیت منابع آب کشور به دلیل تکیه بیشتر بر منابع آب زیرزمینی هستیم. همچنین آبرسانی با تانکر در مناطق روستایی که چندان خشک نیست ناشی از ضعف مدیریت در سیستم آب کشور است. جامعه نیز پذیرفته است که از آب تلفیق شده با فاضلاب برای مصارف خود استفاده کند. آب سطحی حساب جاری ماست که اگر بخشی از آن را پس انداز کنیم برای آینده باقی می ماند. آب زیرزمینی همان حساب پس انداز ماست که بیش از حد از آن برداشت کردیم. طرح احیا و تعادل بخشی طرحی جدی است اما به دلایل متعدد به موفقیت نمی انجامد. نظام های اقتصادی، اجتماعی و سیاسی قابلیت تنظیم برداشت و نظارت بر منابع آب زیرزمینی را ندارند اما بحث افت سطح سفره های زیرزمینی بسیار جدی است. افت سطح سفره های زیرزمینی از دریاچه ارومیه به مراتب جدی تر است.

فضای آب کشور پر از آمار غیر دقیق است. مطالب درج شده در روزنامه تایمز درباره خشک شدن ایران هفت هزار ساله طی ۲۰ سال غیر علمی است. در عین حال ناسا هم در پیش بینی خشکسالی ۳۰ ساله برای ایران ناتوان است اگر ناسا چنین توانی داشت، خشکسالی های کالیفرنیا را پیش بینی می کرد.

از طرفی وزارت نیرو باید درباره وضعیت تخصیص برای مردم توضیح بدهد. سیستم های تلفیقی انسان و طبیعت به قدری پیچیده است که به راحتی نمی توان برای آن راه حل ارائه داد. یک پدیده پیچیده را با یک راه حل نمی توان حل کرد. ما مدیریت تلفیقی را فراموش می کنیم با یک راه حل می خواهیم مسایل را جلو ببریم.

ما بلد نیستیم خیلی مواقع راه حل عرضه کنیم. طرح نکاشت شاید خوب باشد. بازار آب دنبال نکاشت است اما چون به بسته کاملی فکر نکرده ایم یک مسئله خوب را خراب می کنیم و به نتیجه مطلوب نمی رسیم. نکته قابل توجه آنکه نباید مساله آب در ایران امنیتی شود. زیرا عاملی است که سبب می شود فشارها و برچسب زنی ها به افراد افزایش یابد.

تغییر ساختار وزارت نیرو و ادغام بخش آب با محیط زیست و کشاورزی مشکلی از ایران را حل نمی کند. ما در سسیستم کارشناسی به روایت مشترک و درست از مشکل نرسیده ایم. با گفتمان داده و مطالعه می توان این روایت مشترک را ایجاد کرد. باید همه بپذیریم که در ایجاد مشکل نقش داشته ایم. حتی مردم هم در پیدایش این مشکل نقش داشته اند و باید سهم خود را در حل مشکل بپذیرند اما نباید امید مردم درباره تاثیرگذاریشان در حل مسئله آب را از آنها گرفت.

در شرایطی که طی ۳۰ سال یک اکوسیستم آبی را نابود کرده ایم طی ۱۰ سال نمی توان آن را احیا کرد. حتی در برخی موارد اصلا امکان احیای یک اکوسیستم از دست می رود. ریشه مسایل آب ایران در خارج از حوزه آب قرار داشته و نمی توان به تنهایی توسط بخش آب آن را حل کرد. تا زمانی که متر مکعبی به تامین و توزیع و غیره آب فکر می کنیم به نتیجه نمی رسیم. باید بدانیم آب را برای چه می خواهیم.

خیلی از مشکلات ما ممکن است با تنوع بخشی به اقتصاد؛ حل شود. بخش کشاورزی ۲۰ درصد اشتغال کشور را تامین می کند، اگر برای کشاورزان اشتغال ایجاد نکنیم به شهر مهاجرت کرده و مشکلات امنیتی برای آنها ایجاد می شود. اگر برای کشاورزان شغل ایجاد کردیم، می توانیم از کاهش مصرف آب حرف بزنیم. بهبود معیشت کشاورزان عاملی برای بهبود مصرف است. باید بپذیریم که در بخش آب ورشکسته شده ایم تا بتوانیم تغییر لازم در سیستم مدیریتی خود را ایجاد کنیم. جنبش میانرودان عاملی برای معرفی یک دشمن بیرونی در بخش آب است که تقصیرها را به گردن ترکیه می اندازد. در حالی که ما در ایران آب زاب را منتقل می کنیم و بعد به ترکیه فحش می دهیم. ما در کوتاه مدت نمی توانیم ترکیه را وادار به تغییر رفتار کنیم.

http://www.irdiplomacy.ir

۲۳طرح فناورانه برای عبور از بحران آب/ گره خشکسالی در دستان محققان

میترا سعیدی کیا: پدیده خشکسالی به دلیل موقعیت جغرافیایی ایران و قرار گرفتن در کمربند خشک کره زمین، امری مربوط به دیروز و امروز نیست اما با وجود تعدد نیازها و تصرفهای بشری بر محیط زیست و رشد سریع جمعیت، این پدیده روز به روز در حال افزایش است.

طبق بررسی های رسمی به عمل آمده به دلیل کاهش ذخایر آبی کشور، ایران در آستانه بحران آب به سر می برد و در سالهای آینده، تامین آب به یکی از بزرگترین چالشهای کشور تبدیل می شود؛ این بررسی ها نشان می دهد که ایران در زمینه متوسط بارش باران از میانگین جهانی بسیار فاصله دارد.

کم آبی دومین بحران بزرگ دنیا در ۱۰ سال آینده

صندوق جهانی طبیعت (WWF) بحران کم آبی را دومین بحران بزرگ دنیا طی ۱۰ سال آینده اعلام کرده که این بحران در کشورهای قاره اروپا و آسیا بیش از دیگر کشورهای دنیا دیده می شود. پیش بینی می‌ شود سهم خشکسالی‌ ها در دنیا به دلیل تغییرات اقلیمی و جوی در سال های آینده ۱۰ درصد رشد داشته باشد.

بر اساس تعریف بانک جهانی، کشوری که سالیانه کمتر از ۱۰۰۰ متر مکعب آب قابل شرب برای هر یک از شهروندانش داشته باشد با کمبود آب مواجه است؛ بر مبنای این تعریف، ایران تنها کشوری نیست که با بحران کم آبی مواجه است. از سوی دیگر ناسا نیز در گزارش های متعددی هشدار داده که جهان زمینیان به سمت کمبود آب پیش رفته و دریاچه های بزرگ جهان در حال ناپدید شدن هستند.

نمونه های خارجی برای مقابله با کم آبی

اما اینکه کشورهای دنیا چه راه حل هایی را علیه معضل کم آبی اندیشیده و انجام می دهند، سوالی است که همیشه مطرح می شود؛ بحران کم آبی در ایالت کالیفرنیای امریکا تا جایی پیش رفته که افرادی با عنوان «پلیس آب» به درب منازل شهروندان کالیفرنیایی مراجعه کرده و آنها را از خطرات کمبود آب، مصرف صحیح آب و راه حل هایی علیه هدر رفتن آب و ... آگاه می کنند. 

از سوی دیگر مسئولان لس‌ آنجلس به تازگی برای جلوگيری از تبخير شدن آب مخزن «سيلمار» در كاليفرنيا، ۹۶ ميليون توپ سياه پلاستيكی را روی این مخزن رها كردند. توپ های تيره‌ رنگ به شكلی طراحی شده اند که نه تنها آب را از هر گونه آلودگی حفظ می کنند بلكه مانع از تبخیر آب نیز می شوند. توپ‌ ها به سادگی روی سطح آب شناور شده و از تابش پرتوهای خورشيد جلوگیری می کنند.

سنگاپور یکی دیگر از کشورهایی است که به تمهیداتی علیه بحران و کمبود آب اندیشیده است؛ تصفیه مجدد آب یا NEWater یکی از این راه حل هاست. شیرین کردن آب نیز به معنای سالم سازی آب دریا با استفاده از فناوری های متفاوت در این کشور کاربرد دارد.

دوشهای آینده

سوئد یکی دیگر از کشورهایی است که به راه حل های فناورانه علیه بحران و کمبود آب پرداخته است به عنوان مثال چندی پیش، مهندس ایرانی مقیم سوئد با اختراع یک دوش متفاوت و شگفت انگیز که به صرفه جویی و استفاده بهینه از آب می پرداخت توانست در صدر اخبار تکنولوژی دنیا قرار بگیرد. همچنین مهرداد محجوبی، مخترع و مدیر عامل شرکت Orbital Systems در کشور سوئد است که موفق به اختراع دوش متفاوتی شده که به عناوینی مانند «دوش فضایی» یا «دوش آینده» شناخته می شود. این دوش از قابلیت تصفیه بیش از ۹۰ درصد آب مصرف شده و دوباره برگرداندن آب مصرفی به سردوش برخوردار است.

تصفیه و استفاده از آب باران

آب باران می تواند یکی از راه حل های مهم برای استفاده حداکثری از آب باشد. مخترعان کشورهایی مانند هند و مالزی به دنبال اختراع دستگاه ها یا سیستم هایی هستند که بتوانند استفاده بیشتری از آب باران داشته باشند.

همچنین فائو در گزارشی آورده است: « با استفاده از تکنولوژی هسته ای می توان به اصلاح گونه های مختلف کشاورزی پرداخته تا نه تنها آنها را در برابر کم آبی مقاوم کرد بلکه با آب کمتر نیز بتوان محصولات بیشتری را در اختیار داشت. برای مثال، کاکائو و قهوه در کشور شیلی اصلاح شده اند تا با استفاده از تکنولوژی هسته ای کشت شوند. 

فائو در ادامه این گزارش آورده است، تکنولوژی هسته ای می تواند ۲۵ درصد از تلفات آب در کشاورزی را کاهش دهد.»

در کنار همه اینها می توان از انرژی های تجدیدپذیر مانند انرژی های بادی یا خورشیدی نیز یاد کرد. این فناوری ها می توانند جایگزین سوخت های فسیلی شوند، از انتشار گازهای گلخانه ای ممانعت کرده و از گرم شدن زمین و آب شدن یخچال های طبیعی که نتیجه ای جز مصرف بی رویه آب ندارند، جلوگیری کنند.

تشکیل کارگروه رفع بحران آب در معاونت علمی و فناوری

محققان کشور ما نیز با تولید محصولات فناوری در حوزه کم آبی با تمرکز بر ابداع روشهای ابتکاری در زمینه آب، خشکسالی، فرسایش خاک و محیط زیست، درصدد ارائه راهکار و راه حل هایی برای پشت سرگذاشتن این چالش قرن هستند.

امید توکلی، رئیس مرکز فناوری های راهبردی معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری در همین باره به خبرنگار مهر گفت: ما اگر بتوانیم دانش و فناوری های روز دنیا را بدست آوریم، بهتر می توانیم در صدد برطرف کردن مشکلات بحران آبی کشور برآییم؛ اما قبل از کاربرد فناوری، فرهنگ سازی آن باید در کشور انجام شود.

وی با اشاره به اینکه باید پذیرشی از سوی مردم به وجود آید تا بتوان از فناوری ها برای رفع مشکلات استفاده کرد، افزود: در ۸ ماه گذشته کارگروه ویژه‌ای برای رفع بحران آب در معاونت علمی وفناوری ریاست جمهوری تشکیل شده که هدف آن تسریع ارائه طرح های فناورانه در حوزه آب است.

توکلی با تاکید براینکه دانش فنی رفع بحران کم آبی در کشور وجود دارد اما نیازمند توسعه است، اضافه کرد: در حال حاضر ۲۳ طرح فناورانه در حال تکمیل و ارائه محصول اولیه است و چنانچه این طرحها عملیاتی شوند مشکل کم آبی در کشور برطرف می شود.

وی گفت: تا پایان امسال چندین طرح از پروژه های مدنظر اجرایی خواهند شد.

۲۳ طرح فناورانه برای مقابله با کم آبی

۲۳ طرح مبتنی بر فناوریهای نوین از سوی شرکتهای دانش بنیان به ستاد توسعه فناوری آب، خشكسالی، فرسايش و محيط زيست که در معاونت علمی فناوری ریاست جمهوری فعال است ارائه شده که قرار است با توجه به اولویت بندی مدنظر از سوی این ستاد برای رفع مشکلات کم آبی و مقابله با پدیده خشکسالی به کار گرفته شود.

• سامانه تصفیه آب سیار (پکیج بحران)
• اجرای پایلوت نیمه صنعتی زیرزمینی حذف ترکیبات دارویی (آنتی بیوتیک، هورمون و ...) از فاضلاب­ ها با استفاده از روش هیبرید بیوراکتور غشایی- ازوناسیون
• پایلوت حذف آلاینده­ های شیمیایی از آب­های چاه با استفاده از روش تبادل یونی
• طراحی و ساخت دستگاه حذف آلاینده های گازی از اگزور موتورسیکلت به روش پلاسما- کاتالیست
• مطالعه و ارزیابی گیاهان زینتی موجود در فضای سبز شهری و معرفی الگوهای مناسب گیاهی برای فضای سبز ایران جهت بهینه سازی مصرف آب شهری در کشور
• توسعه کشت چمن مقاوم به خشکی و شوری
• طراحی و ساخت سامانه الكترونيكی اندازه‌گيری زمان پيشروی و پسروی آب در مزارع كشاورزی
• بازیافت مجدد زه آبهای کشاورزی به منظور پرورش آبزیان و گیاهان با تکیه بر مدیریت تلفیقی زه­ آبها
• تدوين الگوی مدیریتی مبتنی بر روش­های تصمیم­گیری نوین در خصوص اولویت ­بندی بازسازی قنات­ های خراسان جنوبی
• بررسی کارایی مصرف آب در دو روش آبیاری (زیر سطحی با شیاری) در عناب، انار، زرشک و پسته در شرایط اقلیمی بیرجند
• اصلاح برای بهبود کارآیی مصرف آب (WUE) در گندم نان تحت شرايط اقليمی بيرجند
• توسعه روش­های نوین آبیاری زیرسطحی برای کشت برنج
• توسعه فناوری­های نوین نمک­زدایی از آب با حداقل پساب و انرژی
• حمایت از تشکیل باشگاه آب و توسعه فناوری در استان یزد
• طراحی و ساخت سامانه نمک زدایی به روش بخار سرد
• طراحی و ساخت سامانه نمک زدایی به روش اسمز مستقیم
• طراحی و ساخت سامانه نمک زدایی به روش بخار سرد
• حمایت از توسعه فناوری نمک زدایی آب به روش رطوبت دهی و رطوبت گیری (HDH)
• حمایت از تدوین استانداردهای شغلی و آموزشی/شناسایی و طبقه بندی مشاغل
• توسعه فناوری شناسایی منابع آب ژرفی و چشمه های آب خلیج فارس
• توسعه فناوری احداث مکانیزه سدهای زیرزمینی و آبشارهای زنجیره ای تامین آب
• طراحی و ساخت کنتور حجمی التراسونیک قابل نصب بر روی چاههای کشاورزی
• طراحی و ساخت مواد مالچ و بهبود دهنده و اصلاح کننده خاک

درهمین حال برخی فناوریهای مرتبط با موضوع کم آبی و غلبه بر آن از سوی محققان ایرانی به مرحله اجرایی شدن رسیده اند.

ساخت دستگاه آب مقطرگیری بدون هدررفت

یکی از دستاوردهای محققان در راستای کاهش هدررفت آب «دستگاه آب مقطرگیری بدون پرت» است. با توجه به اینکه دستگاههای آب مقطرگیری کنونی به میزان زیادی آب را تلف می کنند از این رو استفاده از این دستگاه که دستاورد محققان ایرانی است می تواند مفید واقع شود.

کامران زنگنه، مدیرعامل یک شرکت دانش بنیان در پارک علم و فناوری کرمانشاه و مخترع این دستگاه به خبرنگار مهر گفت: به دلیل اینکه در سیستم های فیلترینگ، تصفیه آب به صورت کامل انجام نمی شود، آب زیادی در جهت تصفیه، هدر می رود؛ به گونه ای که به ازای تولید هر یک لیتر آب تقطیر شده، ۱۵ تا ۲۰ لیتر آب آشامیدنی تلف می شود. این سیستم با استفاده از سنسورهای کنترلی آب را بدون ذره‌ای اتلاف، به آب مقطر تبدیل می کند.

وی افزود: علاوه بر این، این دستگاه با استفاده از اشعه uv به استریل سازی آب مقطر نهایی می پردازد و با استفاده از آن، مصرف انرژی تا ۱۵ درصد کاهش می یابد.

ردیابی آب در زیرزمین با دستگاه اختراعی آب یاب

«دستگاه ردیاب آب در منابع زیرزمینی» از دیگر اختراعات محققان داخلی است که از طریق آن، آب های اعماق زمین بدون نیاز به عملیات حفاری از روی زمین شناسایی می شوند.

سید علی حمیدی سنگدهی، مخترع دستگاه «آب یاب ارشک» در گفتگو با مهر گفت: شناسایی منابع آب زیرزمینی و امکان حفرچاه برای اهداف متعدد با انجام یک سری مطالعات و عملیات مختلف زمین شناسی، ژئوفیزیکی و روش های مختلف سنجش از راه دور امکان پذیر است که نیاز به زمان زیادی دارد؛ از این رو این دستگاه ابداعی می تواند آب را بدون هیچگونه محدودیتی از نظر فاصله مکانی و از طریق تلفن یا تصویر ماهواره ای (google earth) ردیابی و ویژگی های کمی و کیفی آب را در لایه های زیرزمینی به صورت داده، ارائه کند.

قابل شرب کردن یک لیتر آب آلوده در ۱۰ دقیقه

اختراع دیگر می تواند آب ها و پساب هایی که یکبار مورد استفاده قرار گرفته اند را به آب آشامیدنی تبدیل کند، این دستگاه بیشتر در شرایط اضطراری قابل کاربرد است.

احمد بهراد، مخترع «سیستم گندزدای الکترولیزی آب در شرایط اضطراری» به مهر گفت: با استفاده از این سیستم می توانیم آب چاهها (آب های تصفیه نشده) را تصفیه و در شرایط بحرانی همچون زلزله، سیل و جنگ برای آشامیدن استفاده کنیم؛ این سیستم ضدعفونی کننده قادر است در زمان ۱۰ دقیقه، ۱۰ لیتر آب را ضد عفونی و قابل شرب کند.

وی در مورد اختراع دیگر خود که امکان تبدیل فاضلاب صنعتی به آبهای غیر قابل شرب را مهیا می کند، گفت: از روش «الکتروکئوگولاسیون»، برای تبدیل فاضلاب صنعتی به آب های غیر قابل شرب بهره بردیم، تا از این آب برای آبیاری باغ، باغچه و مزارع استفاده شود و این روش می تواند از هدررفت آب در زمان آبیاری جلوگیری کند.

آبیاری مزارع با صرفه جویی ۴۰درصدی

همچنین یک مخترع ایرانی موفق به ساخت سیستمی جهت تنظیم میزان آب برای آبیاری مزارع و زمین های کشاورزی شده است. دانیال اعلمی دوست، مخترع «شناور تنظیم شونده برای آبیاری مزارع و باغات» به مهر گفت: با استفاده از این سیستم می توان برای صرفه جویی در مصرف آب، میزان آبیاری زمین های کشاورزی را تنظیم کرد تا از این طریق آب مورد استفاده در زمین کشاورزی هدر نرود. کاربرد مخزن با شناور خودتنظیم شونده می تواند به میزان ۴۰ درصد در مصرف آب در زمینه آبیاری کشاورزی صرفه جویی کند. 

روشهای ابتکاری برای مقابله با بحران جدی گرفته شود

شکی نیست که راهکارهای علمی می تواند انقلابی در تولید و توسعه فناوریهای مورد بهره برداری برای بهینه سازی و صرفه جویی به وجود بیاورد و خشکسالی و بحران کم آبی نیز از این قاعده مستثنی نیستند؛ به همین دلیل تنها زمانی می توان از تمامی منابع موجود استفاده بهینه کرد که تمامی این راهکارها از جمله بکارگیری فناوری‌ها، صرفه جویی، سیستمهای قیمتگذاری، مکانیزم های تشویقی و فرهنگسازی به صورت یک بسته کامل در راهبرد مقابله با بحران کم آبی دیده شود.

باتوجه به موقعیت جغرافیایی ایران، در زمینه فناوری های مرتبط با بهره برداری از آب و مقابله با خشکسالی، ضرورت دارد سطح دانش و فناوری بومی کشور، بسیار فراتر از سایر کشورهای دیگری که پرآب تر هستند، باشد و در این زمینه باید از محققین و دانشجویان و اندیشمندان برای تمرکز بر ابداع روشهای ابتکاری در زمینه آب، خشکسالی، فرسایش خاک و محیط زیست در سطح گسترده، دعوت به عمل آید.

www.mehrnews.com

۱۰ کشور که در ۲۰ سال آینده بی آب خواهند شد: شامل ایران

ا توجه به بحران جاری آب در جهان، فهرستی از ۱۰ کشور که در ۲۰ سال آینده بی آب خواهند شد تهیه کرده‌ایم. کمبود منابع آب کافی، توزیع نابرابر و اتلاف آب یعنی این که بحران آب نه تنها وجود خواهد داشت، بلکه در واقع در سراسر جهان نیز شایع خواهد بود.

به رغم این واقعیت که بخش بزرگی از زمین را آب پوشانده است، اما علی‌الظاهر فقط ۲.۵% از آن آب گوارا و مناسب استفاده‌ی انسان‌ها است. اما تمام این مقدار آب هم در دسترس نیست، چرا که بیشتر آن به برف پهنه‌ها و یخچال‌های طبیعی محدود می‌شود یعنی این که فقط ۱ درصد ناچیز از آن در مکان‌های مناسب قرار دارد.

هرچند کشورهای خاصی از ویژگی‌های زهکشی گسترده برخوردار و مطمئن هستند که هر سال میزان مشخصی از بارش باران یا ذوب برف‌ها، ذخایر آبی آنها را احیاء خواهد کرد، بسیاری از کشورها با خشکسالی و کمبود آب شدید مواجه هستند که از این تعداد ما در فهرست خود به ده مورد اشاره کرده‌ایم.

مطلب مرتبط : ۳۰ بهترین کشور برای زندگی در ۲۰۱۶

در کمال تعجب، تغییرات آب و هوایی نیز در بحران آب تا حدود زیادی نقش دارد. افزایش دما یعنی این که نرخ تبخیر در حال افزایش است که همین موجب خشکسالی می‌شود. مشکل دیگری که از این افزایش دما ناشی می‌شود این است که بارش، به احتمال زیاد به جای برف به شکل باران خواهد بود.

هرچند شاید این یک مشکل به نظر نرسد، واقعیت این است که بارش‌های سنگین باران یعنی این که مخازن آب تا نهایت گنجایش خود پر خواهند شد که بیشتر این آب به شکل سرریز هدر می‌رود، در صورتی که بارش برف یعنی این که آب می‌تواند به صورت تدریجی از ذوب برف‌ها حاصل شود. البته به سبب این تغییرات شدید آب و هوایی، بعضی از کشورها از جنبه‌ی دیگر این قضیه دچار مشکل خواهند شد- یعنی آب بیش از حد! اگر به خواندن درباره‌ی این مسئله‌ی جدی نیز علاقمند هستید، به ۱۰ کشورهایی که به خاطر گرمایش جهانی زیر آب خواهند رفت نگاهی بیندازید.

مطلب مرتبط: ۷ بهترین و بدترین شهر جهان برای زندگی و کار

برای تهیه‌ی این فهرست، ما کشورهای دارای بالاترین سطوح تنش آب مورد انتظار را طبق آن چه موسسه منابع جهانی اعلام کرده بود در نظر گرفتیم. آن‌ سطوح با کمک میزان متوسط برداشت و عرضه‌ی کشورهای مربوطه محاسبه شده‌اند، که ۱ مورد به عنوان پایین‌ترین و ۵ مورد حاکی از بیشترین مقدار بودند.

با وجود این که چند کشور توسعه یافته مثل سنگاپور و اسرائیل طبق منبع ما سطوح تنش آب بالایی دارند، ما آنها را از فهرست کنار گذاشته‌ایم چون آنها اقتصادهای پایداری هستند و منابع کافی برای کنار آمدن با کمبود آب خود دارند. همانطور که در Seametrics Blog، ذکر شده است، بحران آب تنها با کمبود آب در یک کشور تعریف نمی‌شود، بلکه بیشتر با منابع اقتصادی لازم برای برآوردن تقاضا تعیین می‌شود.

بنابراین، وضعیت اقتصادی کشورها نیز در نظر گرفته شده است. به علاوه، ما تحقیقات گسترده‌ای درمورد کمبود آب در هر کشور انجام دادیم و موقعیت هر یک را در این فهرست مشخص کردیم.

مطالب مرتبط: ۱۰ راحت ترین کشور برای مهاجرت

حالا بیایید به فهرست ۱۰ کشور که در ۲۰ سال آینده بی آب خواهند شد بپردازیم.

۱۰. آذربایجان

سطح تنش آب مورد انتظار: ۴.۶۹

مشکل آب در آذربایجان در اصل از درگیری نظامی در منطقه با کشور ارمنستان ناشی می‌شود. شماری از منابع آب تحت کنترل ارمنستان است که برای آذربایجان مشکلاتی به وجود می‌آورد. به علاوه، باران کمی در آن می‌بارد، و به خاطر آب و هوای خشک آذربایجان، خشکسالی‌ها بسیار عمیق‌تر احساس می‌شوند.

۹. مقدونیه

سطح تنش آب مورد انتظار: ۴.۷۰

بخش قابل توجهی از کمبود آب مقدونیه به خاطر آلودگی آب است. تقریبا ۴۳% از نواحی روستایی با بهداشت آب آشامیدنی در دسترس خود مشکل دارند. به علاوه، مدیریت ضعیف دولت در مورد آب یعنی این که در آینده‌ بحران جدی آب در مقدونیه چندان دور از انتظار نخواهد بود.

۸. یمن

سطح تنش آب مورد انتظار: ۴.۷۴

یمن کشور دیگری است که مشکل آب در آن به یک گرداب سیاسی مربوط است. در عوض، آنطور که العربیه می‌گوید، “مشکل بحران آب یمن از مشکل جنگ بزرگتر خواهد بود“.

نه تنها شهروندان آن با جنگ مواجه هستند، بلکه ۱۳ میلیون یمنی یعنی ۵۰% جمعیت آن مجبور هستند در جست‌وجوی توانفرسا برای آب از جان مایه بگذارند.

۷. لیبی

سطح تنش آب مورد انتظار: ۴.۷۷

هرچند لیبی ذخایر نفتی فراوانی دارد، تقاضا برای آب در این کشور بالا است و ذخایر کمی برای مدیریت آن وجود دارد. آنطور که در TheNewArab بیان شده است، بازپرسازی سالانه‌ی منابع آب زیرزمینی آن ۲۵۰ میلیون متر مکعب برآورد می‌شود، در حالی که میزان تقاضا بسیار از این مقدار بیشتر و حدود ۱ میلیارد متر مکعب است. دلیل آن که این امر به طور خاصی تهدید به حساب می‌آید آن است که لیبی اقلیم خشک و بارش سالانه‌ی کمی دارد که نمی‌توان به آن تکیه کرد.

۶. اردن

سطح تنش آب مورد انتظار: ۴.۸۶

آنطور که توسط Mercy Corpsبیان شده است، توزیع بسیار ضعیف آب در اردن به این معنی است که این کشور ذخیره‌ی ناچیز فعلی آب خود را نیز هدر می‌دهد. هجوم پناهندگان سوری به اردن در تلاش برای یافتن پناهگاه در مقابله با مشکل آب که به صورت خطرناکی در حال تشدید است فشار بیشتری بر این کشور وارد می‌کند.

۵. ایران

سطح تنش آب مورد انتظار: ۴.۹۱

به خاطر مسائل متعددی که از سوء مدیریت و موانع زیست‌محیطی ناشی می‌شود، میلیون‌ها نفر در ایران با کم شدن قریب‌الوقوع آب مواجه هستند.

با وجود این، دلیل ریشه‌ای کمبود آب بی‌شک نرخ رشد جمعیت بالا است که منابع این کشور توانایی مقابله با آن را ندارند. نکته‌ی متناقض این است که طبق آن چه در تهران تایمز(TehranTimes) آمده، زمانی ایران از “پیشگامان مدیریت پایدار آب” بوده است.

۴. قرقیزستان

سطح تنش آب مورد انتظار: ۴.۹۳

جایگاه چهارم در فهرست ۱۰ کشوری که ظرف ۲۰ سال آینده بی‌آب خواهند شد را کشور قرقیزستان از آن خود کرده است. نبود واکنش دولتی در پرداختن به این مشکل و مشکل عجیب اتلاف آب به این معنی است که منابع آب به سرعت در حال مصرف شدن هستند، و اگر راه‌حلی به کار گرفته نشود، قرقیزستان در سال‌های آتی با بحران خطرناک آب مواجه خواهد شد. آنطور که در Silk Road Reporters ذکر شده است، در قرقیزستان سالانه هر فرد به طور متوسط ۷۰.۶۳۰ فوت مکعب آب استفاده می‌کند که تقریبا دو برابر میزان مصرف در ایالات متحده است.

۳. عمان

سطح تنش آب مورد انتظار: ۴.۹۷

مشکل آب در عمان مدت‌ها است که مطرح بوده، اما دولت نتوانسته است گامی عملی در مهار مسئله‌ی پیش روی خود بردارد. کارخانه‌های آب شیرین کن از دهه‌ی ۱۹۸۰ مشغول کار بوده‌اند اما بی‌تصمیمی و ناکارآمدی ساخت آنها را به تاخیر انداخته است. در نتیجه، مشکل شدیدتر شده است، و شهروندان با عواقب آن روبه‌رو بوده‌اند.

۲. لبنان

سطح تنش آب مورد انتظار: ۴.۹۷

تغییرات آب و هوایی لبنان را در بر گرفته است طوری که برای سومین بار متوالی بارش کمتر از میزان سالانه‌ی مورد انتظار را تجربه کرده است.

این امر، در کنار هوای داغ و سوء مدیریت به بحران آب شایع در لبنان دامن زده است. مهم تر آن که، وضعیت در این کشور آنقدر آشفته است که منابع اصلی مثل آب جنبه‌ی سیاسی به خود گرفته است. در ضمن، خانواده‌های لبنانی از ترس آینده منابع آب را ذخیره می‌کنند.

۱. فلسطین

سطح تنش آب مورد انتظار: ۵.۰۰

تعجبی ندارد که فلسطین در صدر فهرست ۱۰ کشورهایی که ظرف ۲۰ سال آینده بی‌آب خواهند شد قرار دارد. طبق گفته‌ی بی‌بی سی اسرائیل ۸۰% از سفره‌ی آب(آبخوان) کوه West Bank را مصرف می‌کند و ۲۰% ناچیز باقیمانده را به فلسطینی‌ها می‌دهد. به علاوه، به شهرک‌های غیرقانونی اسرائیلی در West Bank سه برابر آبی که به فلسطینی‌ها داده می‌شود، آبرسانی می‌شود.

هرچند اسرائیل هم با کمبود آب مواجه است، این مشکل برای فلسطینی‌ها بی‌نهایت بدتر است، کسانی که حداقل آب مورد نیاز برای بقا نیز از آنها دریغ می‌شود. لازم است که منابع آب مشترک توسط یک نهاد بی‌طرف بین دو کشور تقسیم شود در غیر این صورت مشکل بی‌آبی فلسطین در سال‌های پیش رو به سرعت پیشرفت خواهد کرد.

ttp://bazdeh.org

بحران آّب عوامل وپیامد های آن (گزارش میز گرد اساتید مربوطه)