زراعت سورگوم
ذرت خوشه اي يا سورگوم Sorghum
قياق ( جانسون گراس ): از خويشاوندان نزديك سورگوم است و يك گياه خزنده بوده و سيله ريزم خزنده خود تاكثير پيدا مي كند و در بعضي جاها به عنوان علف هرز به حساب مي ايد.
اهميت اقتصادي : اهميت اقتصادي سورگوم به لحاظ تغذيه انسان و حيوانات ، تهيه الكل و تهيه علوفه سبز و سيلو مي باشد.
انواع سورگوم: سورگم ها بر حسب نوع مصرف به 4 دسته تقسيم مي شوند .
1 – سورگوم دانه اي Grain Sorghum : از دانه هاي ان به عنوان غذاي انسان، دام و طيور استفاده مي شود .
2 – سورگوم علوفه اي Grass Sorghum : كه به نام سرگو sorgo ) معرف است . داراي ساقه هاي بلند ابدار و شيرين است . سودان گراس از ارقام سورگوم علوفه است كه گياه يك ساله با ساقه هاي باريك و قدرت پنجه زني بالا است
3 - سورگوم شيرين يا قندي Sweet Sorghum : ساقه هاي بلند اين گياه حاوي مواد قندي است . از شيرابه ساقه قند مايع توليد مي شود. عملكرد ان بيشتر از سورگوم دانه اي است لذا براي توليد علوفه سبز و سيلوي كشت مي شود.
4 - سورگوم جارويي broom sorghum : به دليل انشعابات زياد و طويل و خوشه برجسته به عنوان جاروب استفاده مي شود.
5 - سورگوم مومي waxy sorghum : اندوسپرم اين گياه داري موم است كه براي ساختن چسب به كار مي رود.
طبقه بندي ژنتيكي سورگوم:
از نظر تعداد كروموزم به سه دسته تقسيم مي شوند سورگوم هاي ورسي كالر S.versi color كه2n=10 بوده گياه يك ساله وحشي و در افريگا يافت مي شود و سورگوم بي كالر bicolor كه 2n=20و ديپلوئيد و همان سورگوم معمولي مي باشد كه سودان گراس نيز جزء اين گروه است و در نهایت سورگوم هاي S.halopense : كه 2n=40 و تتراپلوئيد چند ساله هستند مانند جانسون گرا ( قياق .
سورگوم گياهي است خود گشن كه درصد دگر گشني ان نزديك به 5 درصد است كه در سودان گراس اين درصدبيشتر از همه اس . در خوشه سورگوم ممكن است تا 4000 بذر تشكيل شود كه وزن هزار دانه ان 16 تا 40 گرم مي باش . دانه ان گرد و كروي به رنگ قهواي متمايل به قرمز مي باشد . استفاده مستقيم دام از علوفه تازه سورگوم ممكن است باعث مسموميت دام شود زيرا در برگهاي سورگوم جوان ماده گلوكوزيدي به نام Dhurin وجود دارد كه سمي است وقتي كه به پروسيك اسيد تبديل مي شود باعث مسموميت دام مي شود . براي كم شدن خطر مسموميت دام نبايستي از علوفه تازه استفاده كرد وقتي ارتفاع ساقه سورگوم از 50 سانتي متر به طرف 100 سانتي متر حركت مي كند ميزان اين ماده سمي كاهش پيدا مي كن . همچنين در سيلو نيز از بين مي رود .
زراعت سورگوم:
سورگوم گياه چهار كربنه اي است كه روز كوتاه مي باشد و در مناطق گرمسيري رشد خوبي دارد در بين انها سورگوم جارويي به طول روز حساسيت ندارد و داراي پنجه زني زيادي است. حداقل دما براي كاشت ان 15 درجه سانتي گراد مي باشد به طور معمول حداكثر 3 هفته پس از ذرت كاشته مي شود بهترين درجه حرارت رشد 25 تا 37 درجه سانتي گراد است و تحمل به گرما در ان بيش از ذرت است . به لحاظ اين كه بذر درشت نمي باشد در خاك هاي مرطوب در عمق 2.5 و در خاك هاي خشك در 5 سانتي متري كاشته مي شود. قدرت رويش و سبز شدن برگ هاي سورگوم كمتر از ذرت است لذا به سله حساس است. تراكم بوته در كشت عادي 200 هزاز بوته در هكتار و در كشت ديم 100 هزار بوته مي باشد. ميزان بذر مصرفي در هكتار و در ديم 100 هزار بوته مي باشد . ميزان بذر مصرفي در هكتار براي سورگوم دانه اي 10 تا 12 كيلو گرم در هكتار مي باشد . در داشت بايستي در مراحل اوليه رشد با علف هاي هزر مقابله كرد. چون در اين مرحله سورگوم اسيب پذير است . كاشت به صورت رديفي و فاصله رديف ها بين 60 تا 100 سانتي متر مي باشد. معمولا سورگوم در مناطق خشك كاشته مي شود. واكنش چنداني به كود نشان نمي دهد. در صورت وجود رطوبت استفاده از كود عملكرد را بالا مي برد. سورگوم معمولا به لحاظ دوره رشد كوتاه گباهي است كه زود مزرعه را خالي مي كند . بهترين زمان برداشت زماني است كه رطوبت ان به 14 % مي رسد . عملكرد دانه در شرايط مناسب 5 تن در هكتار است . عماكرد علوفه اي ان تا 8 تن در هكتار مي رسد پس از برداشت سورگوم دانه اي ، چنانچه شرايط رشد فراهم باشد امكان برداشت بعدي نيز در همان زمين نيز وجود دارد يعني گياه وا رويش مي كند( راتون ). دانه سورگوم داراي 78 درصد قند، 12 درصد پروتئين، 3.9 درصد چربي ، 1.6 درصد مواد معدني است كه در مقايسه با ذرت، پروتئين ان زياد ولي چربي ان كم است. در مناطقي كه بارندگي سالانه كمتر از 300 ميلي متر است سورگوم به صورت يك سال در ميان با گندم و جو در تناوب قرار مي گيرد .
